Το λημέρι

Το Κουρδικό Πρόγραμμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων , μια ανθρωπιστική οργάνωση δραστηριοποιούμενη στην προστασία και διασφάλιση των δικαιωμάτων των Κούρδων όπου γης, πίστεψε το 2002 πως κέρδισε μια πολύ δύσκολη μάχη: Να ακυρώσει την κατασκευή του φράγματος του Ιλισού στη Νοτιοανατολική Τουρκία, που, θα σήμαινε, στην αντίθετη περίπτωση , τον εκτοπισμό χιλιάδων Κούρδων από τις εστίες τους. Μόνο που η οργάνωση, όπως προαναφέρθηκε, «πίστεψε» ότι κέρδισε. Στην πραγματικότητα, η ίδια η Βρετανική κατασκευάστρια εταιρεία, η Balfour Beatty, απέσυρε τα σχέδιά της, αφού η Βρετανική κυβέρνηση αρνήθηκε την επιχορήγηση του έργου, φοβούμενη την οργή του Ιράκ και της Συρίας που μιλούσαν για καταστροφή των αρχαιοτήτων  και καταστροφή των πεδιάδων από την κατασκευή του υδάτινου φράγματος. Και κυρίως:

Τέσσερα χρόνια μετά, οι τούρκοι στρατηγοί έπεισαν τον πρωθυπουργό Ερντογάν πως η υλοποίηση κατασκευής του φράγματος, είναι ζήτημα μείζονος προτεραιότητας για τη χώρα. Ο φάκελος «Ιλισού», βγήκε λοιπόν από το συρτάρι, και το φράγμα είναι ήδη υπό κατασκευή, με στόχο τη διασφάλιση των υδάτινων πόρων για τον τουρκικό λαό. Μαζί δε με το φάκελο «αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου», ο φάκελος «Ιλισού» είναι ένα  όνειρο που η γείτων προσπαθεί να κάνει πραγματικότητα: να καταστεί η Τουρκία ο πρωταγωνιστής της αποκαλούμενης περιφερειακής ασφάλειας.

Το πρόβλημα της δραστικής μείωσης των παγκόσμιων υδάτινων πόρων, που σημαίνει ενδεχόμενες συγκρούσεις των κρατών  για την πρόσβαση τους σε υδάτινες λεκάνες, είχε τεθεί πριν λίγα χρόνια από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ύδατος επί τάπητος, εξού και  το Συμβούλιο αυτό εκπόνησε ένα πρόγραμμα υπό τον τίτλο « Νερό και Πολιτική», επιχειρώντας τη διερεύνηση των  ορθών διακρατικών πολιτικών αναφορικά με τη δημοκρατική και δίκαιη διαχείριση των υδάτινων πόρων στον πλανήτη. «Απαντώντας» στους όψιμους  ορθολογιστές που δεν θεωρούσαν το νερό αιτία πολέμου στη νέα εποχή,  και που καταλόγιζαν  «σενάρια καταστροφής του πλανήτη σε συνωμοσιολόγους», η «Ομπζέρβερ», δημοσίευσε –μερικώς- το 2004, μυστική έκθεση του Αμερικανικού Πενταγώνου (με εισηγητή τον 82χρονο Πανεπιστημιακό Αντριου Μάρσαλ και συντάκτες τον Πήτερ Σουάρτζ, (CIA) και Νταγκ Ράντολ (CIA, στέλεχος του Global Business Network) στην οποία διασαφηνιζόταν: «… λόγω των παρατηρούμενων παγκόσμιων κλιματικών αλλαγών, η ανθρωπότητα θα δοκιμάσει τα επόμενα είκοσι χρόνια μεγάλη ξηρασία. Σε ορισμένες περιοχές όμως θα υπάρξουν πλημμύρες, με αποτέλεσμα τη μετακίνηση πληθυσμών ακόμα και από τη Σκανδιναυία. Οι συγκρούσεις για τον έλεγχο των λιγοστών υδάτινων πόρων και της πρόσβασης τόσο σε πόσιμο όσο και αρδεύσιμο νερό  θα είναι αιτία συγκρούσεων».

Οι συγκρούσεις αυτές όμως, έχουν ήδη-αν όχι προ πολλού-ξεκινήσει.

 

 

Κατά το πρόσφατο ταξίδι μου στο Ισραήλ, συνομιλώντας με εκπρόσωπο του Υπουργείου Εξωτερικών, συνειδητοποίησα ότι οι τουρκοισραηλινές σχέσεις είναι κάτι παραπάνω από άριστες, τη εξαιρέσει των διαφωνιών για τον τρόπο αντιμετώπισης της Παλαιστινιακής Χαμάς, για πολλούς λόγους,  πέραν του εμπορίου, της γεωπολιτικής και της στρατιωτικής τεχνολογίας: Θυμίζω ότι πριν τη σημερινή, κυριολεκτική και μεταφορική δίψα των Τούρκων στρατηγών για τον έλεγχο του νερού, ο μακαρίτης Οζάλ, εκτός από τις ζωγραφιές περίεργων γεωπολιτικών ισλαμικών τόξων στο χάρτη, ονειρευόταν να γίνει ο κεντρικός προμηθευτής του Ισραήλ και σύμπασας της χερσονήσου της Αραβίας σε νερό. Ακόμα και σήμερα, το Ισραήλ ικανοποιεί το 30% των αναγκών του σε  νερό από τα διαφιλονικούμενα με τη Συρία υψώματα του Γκολάν. Πόσο πιθανό είναι λοιπόν-αφού μιλάμε για συγκρούσεις-να επιστρέψει το Γκολάν στη Συρία το ισραηλινό κράτος;

Ακόμα και η διένεξη Ισραηλινών-Παλαιστινίων, σχετίζεται (και) με το νερό. Σκόνταψαν ή όχι το 1995 οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης στο θέμα της κατανομής νερού του Ιορδάνη, αυτού του ποταμού, που ακόμα και οι άθεοι, χαρακτηρίζουν «ευλογημένο», αφού Ιορδανοί, Σύροι, Λιβανέζοι, Παλαιστίνιοι, Ισραηλινοί, «ποτίζονται» από αυτόν; Ας θυμηθούμε και τον Αριέλ Σαρόν, που τόλμησε την απόσυρση των εβραίων εποίκων από τη Λωρίδα της Γάζας. Ήξερε, πως απέσυρε το λαό του από μια περιοχή της οποίας  το επίπεδο των υπόγειων  υδάτινων -πόρων μειωνόταν κατά 15 –20 εκατοστά ετησίως. Και για να το πούμε ακόμα πιο ωμά: σήμερα, πόσο εύκολο είναι για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Ολμέρτ, να δώσει στους Παλαιστινίους άλλες περιοχές, που, ακόμα κι αν όλοι παραδέχονται , κρυφά και φανερά, πως ανήκουν στην Παλαιστίνη, όμως είναι πλούσιες σε υδάτινες πηγές, άρα απαραίτητες στους Ισραηλινούς;

 

Για όσους λοιπόν δεν το έχουν ακόμα αντιληφθεί, εκτός του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οι άνθρωποι συγκρούονται και για το νερό. Αυτή τη στιγμή, ένα από τα σπουδαιότερα κατασκευαστικά έργα σε όλον τον κόσμο, είναι αυτό της Λιβύης, όπου γίνεται απόπειρα εξόρυξης βρόχινου νερού της εποχής των παγετώνων! Δεν πρόκειται για παραμύθι, αλλά για μια πραγματικότητα, την οποία απλώς οι Ευρωπαίοι αγνοούν: Αναφέρομαι στο νερό που είναι παγιδευμένο κάτω από την έρημο Σαχάρα και που καταβάλλεται προσπάθεια να μεταφερθεί στις πόλεις και στις αγροτικές περιοχές της Λιβύης. Σύμφωνα με τον Λίβυο μηχανικό Μπασίρ Σαλέχ, «η πηγή του νερού βρίσκεται κοντά στις περιοχές Ταζέρμπο και Σαρίρ και καλύπτει μια υπόγεια περιοχή που απλώνεται στην Αίγυπτο , το Σουδάν και το Τσαντ, αποτελώντας ίσως τη μεγαλύτερη έκταση απολιθωμένου νερού στον κόσμο. Αν η Λιβύη δεν είχε αφοσιωθεί στο πρόβλημα υδροδότησης, το οποίο πήρε σημαντικές διαστάσεις μετά το 1969, η περιοχή θα ήταν ουσιαστικά μη βιώσιμη. Οι πορτοκαλεώνες και οι ελαιώνες δεν θα υπήρχαν και τα 5,6 εκατομμύρια των Λίβυων  θα είχαν αναγκαστεί να μεταναστεύσουν ή να οδηγηθούν στη συλλογή βρόχινου νερού για την κάλυψη των αναγκών τους, κάτι που δεν θα ήταν πολύ αποτελεσματικό». Προς επίρρωση των λόγων του Λίβυου Σαλέχ, ο Μ. Έντμουντς, διευθυντής του Κέντρου Ερευνών για το νερό στην Οξφόρδη, έκανε την ακόλουθη χαρακτηριστική διατύπωση: Αν το απολιθωμένο νερό ήταν πετρέλαιο, η Λιβύη θα ήταν σαν τη Σαουδική Αραβία»…

 

 

 

Για την Ελλάδα, το πρόβλημα της διαχείρισης και διασφάλισης υδάτινων πόρων, είναι μάλλον πολύ μεγάλο, αν αναλογιστούμε πως , με δεδομένο ότι το 87% του νερού καταναλώνεται στη γεωργία, οι παράνομες αντλήσεις είναι συχνό φαινόμενο και τα πεπαλαιωμένα δίκτυα συντελούν σε σημαντικές απώλειες ύδατος. Μήπως λοιπόν-και σε αυτόν  τον τομέα- το έλλειμμα παιδείας, είναι προφανώς η «κατάστρωση» της λύσης του προβλήματος, ενός προβλήματος που κατά τα  άλλα, τελεί υπό την παρακολούθηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2000.Τότε, εκδόθηκε και η σχετική «Οδηγία –Πλαίσιο για το νερό». Η σημασία της Οδηγίας αυτής, ενέκειτο στην «ολοκληρωμένη διαχείριση της λεκάνης απορροής». Αυτό σημαίνει ότι συνυπολογίζονται και εξισορροπούνται οι απόψεις και τα συμφέροντα των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται σε περιοχές –υδάτινες λεκάνες, με τις ανάγκες του φυσικού περιβάλλοντος, και πως οι χώρες που μοιράζονται τα «υδάτινα σώματα», υποχρεούνται να συνεργάζονται για μια δίκαιη και κοινή υδάτινη διαχείριση.

Η συνεργασία των κρατών στο θέμα της πρόσβασης στο πόσιμο νερό, είναι πράγματι ένα από τα στοιχήματα των μελλοντικών κοινωνιών. Στα φοιτητικά μου χρόνια θυμάμαι πόσο «παραμύθι» μου φάνταζε η άποψη του Φίλιπ ΄Εγκελαρντ, που, σε μια ομιλία του με θέμα ακριβώς αυτό, τα «στοιχήματα του μέλλοντος», είχε αναφέρει το Ντακάρ.Σε μια αποστροφή του λόγου του, ο γνωστός σήμερα από το έργο του σε διάφορες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, είχε πει πως το έλλειμμα νερού σε αυτό το σημείο του πλανήτη σε σχέση με τις ανάγκες του πληθυσμού, ήταν της τάξης του 40%, και μάλιστα διερωτάτο μήπως «ήταν σκόπιμο να μεταφερθεί η πρωτεύουσα». Η άποψη του μου χε φανεί τότε υπερβολική, αλλά σήμερα, δέκα χρόνια μετά, δεν έχω καθόλου την ίδια γνώμη.

 

Αναντίρρητα πάντως, η μόνη απάντηση στον εφιάλτη της παγκόσμιας λειψυδρίας, είναι η συνεργασία των λαών και όχι η σύγκρουση. Αντιγράφω από το Ιsrael News Week, τεύχος Μαίου:

« Ο Δήμαρχος της Antalya, Menderes Turel, ανακοίνωσε αυτήν την εβδομάδα, ότι η Τουρκία και το Ισραήλ διαπραγματεύονται την υλοποίηση ενός σχεδίου ενέργειας και ύδρευσης, αξίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, που θα μεταφέρει νερό, ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο και πετρέλαιο μέσω αγωγών στο Ισραήλ ενώ το πετρέλαιο θα διοχετεύεται στη συνέχεια από το Ισραήλ στην Άπω Ανατολή.

Η πρόταση επιβεβαιώθηκε από ανώτερα στελέχη του Υπουργείου Εθνικών Υποδομών.

“Συζητάμε για ένα παγκόσμιο ενεργειακό εγχείρημα, το οποίο θα αποτελέσει ένα σημαντικό ειρηνευτικό μηχανισμό στην περιοχή”, δήλωσε ο Turel σε συνέντευξή του στη Jerusalem Post.

Ο Turel, ο οποίος βρισκόταν στο Ισραήλ προκειμένου να παραβρεθεί σε Διεθνή Διάσκεψη Δημάρχων που θα πραγματοποιόταν στην Ιερουσαλήμ, τόνισε ότι το γιγαντιαίο αυτό εγχείρημα έτυχε θερμής υποδοχής τόσο από την Τουρκία όσο και από το Ισραήλ και θα θέσει σε νέα βάση την πρόταση του 2004 για εξαγωγή νερού στο Ισραήλ μέσω μεγάλων τάνκερ, πρόταση που λόγω απαγορευτικού κόστους έπεσε στο κενό.

Η νέα, υπό συζήτηση πρόταση προβλέπει τη μεταφορά νερού, ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και πετρελαίου μέσω τεσσάρων υποθαλάσσιων αγωγών.

Το νερό θα προορίζεται τόσο για το Ισραήλ όσο και για τις Παλαιστινιακές περιοχές και την Ιορδανία που υποφέρουν όλες από λειψυδρία.

Το φυσικό αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια θα προορίζονται για το Ισραήλ, σε μια εποχή που η χώρα ελπίζει ότι το 40% των ενεργειακών της αναγκών θα καλύπτονται, ως το τέλος της δεκαετίας, από το φυσικό αέριο, δήλωσε ο Levy.
Σύμφωνα με το πιο περίπλοκο σημείο του σχεδίου, το πετρέλαιο που θα φτάνει στο Ισραήλ μέσω Τουρκίας, θα μεταφέρεται στη συνέχεια με μεγάλα τάνκερ στην Άπω Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας, της Κίνας και της Νότιας Κορέας, πρόσθεσε.

Το εγχείρημα, το οποίο πιθανότατα θα χρηματοδοτηθεί από ξένους επενδυτές τελεί υπό μελέτη από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων με έδρα το Λουξεμβούργο».

Υστερόγραφο: Βεβαίως, όταν γίνονταν και αποφασίζονταν αυτά, κανείς δεν φανταζόταν τις τωρινές εξελίξεις, την απαγωγή του ισραηλινού στρατιώτη, το ανηλεές ισραηλινό σφυροκόπημα της Γάζας και ουσιαστικά, αυτή την πρωτοφανή-ψυχολογική κυρίως-επιστροφή Ισραηλινών και Παλαιστινίων σε πρακτικές του 1970 και 1980, πρακτικές όχι απλώς πόλωσης, αλλά πρακτικές αδιέξοδες και βαθιά αντιανθρωπιστικές και ανορθόλογες.

Το υστερόγραφό μου, το  υπερασπίζομαι σθεναρά, έχοντας  ουδεμία διάθεση «εξισωτισμού» των δύο «αντιμαχόμενων» πλευρών …

 

(Καλοκαίρι 2006)