Το λημέρι

Στα τέλη του περασμένου  μήνα , ένας 32χρονος  Αμερικανός, ο Τζόνυ Ρέϊ Κόνερ, που είχε καταδικασθεί σε θάνατο για την δολοφονία μιας ιδιοκτήτριας καταστήματος στο Χιούστον το 1998,εκτελέσθηκε με θανατηφόρο ένεση σε φυλακή του Τέξας. Ο θάνατος του Κόνερ  διαπιστώθηκε επτά λεπτά μετά την χορήγηση της θανάσιμης ένεσης.

 Την  ανακοίνωση έκανε  η διεύθυνση των σωφρονιστικών καταστημάτων της πολιτείας του Τέξας και η είδηση έκανε το γύρο του κόσμου:   Ο Κόνερ ήταν ο 21ος κρατούμενος που εκτελέσθηκε με θανατηφόρο ένεση στο Τέξας φέτος. Πέρασε οκτώ χρόνια στη φυλακή αναμένοντας την εκτέλεσή του.Συνολικά από το 1976 στις ΗΠΑ έχουν εκτελεσθεί 1.092 άνθρωποι, περιλαμβανομένου του Κόνερ, σύμφωνα με το Κέντρο Πληροφόρησης για τη Θανατική Ποινή.

Η εκτέλεση του Κόνερ προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ειδικά για τον τρόπο με τον οποίο έγινε, ο οποίος χαρακτηρίζεται εξαιρετικά επώδυνος από ειδικούς και έχει προκαλέσει νομική διαμάχη σε αρκετές αμερικανικές πολιτείες.

 

Τα ειδησεογραφικά πρακτορεία , δεν παρέλειψαν να επισημάνουν ότι  οι αρχές του Τέξας συνεχίζουν να εκτελούν κρατούμενους με τη χρήση θανατηφόρου ένεσης, παρά το γεγονός ότι πολλές αμερικανικές πολιτείες έχουν, πρακτικά, αναστείλει τις προγραμματισμένες εκτελέσεις εν όψει της επανεξέτασης της μεθόδου θανάτωσης από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.

Με άλλα λόγια, από την παγκόσμια προβληματική για το αν η θανατική ποινή πρέπει να καταργηθεί από τα σύγχρονα κράτη ή όχι, περνάμε στο ερώτημα «εφόσον σε ορισμένα μέρη του πλανήτη η εκτέλεση θανατοποινιτών  είναι μια πραγματικότητα, ποια είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος θανάτωσης»;

Οι  νομικές , ιατρικές κι ωστόσο μακάβριες συζητήσεις για το πώς πρέπει να θανατώνεται ένας κατάδικος, δεν μπορούν να απομακρύνουν-κι ούτε θα έπρεπε άλλωστε- τον άνθρωπο από τη σκέψη του   αρχικού  ερωτήματος  στο οποίο  δεν έχει κατορθώσει ακόμα να απαντήσει: Μπορεί το κράτος να τιμωρεί ένα έγκλημα (κι ως έγκλημα , συνεπώς παράνομο)με ένα «νόμιμο» φόνο, όπως είναι η εκτέλεση;

Ας ανατρέξουμε για λίγο στην Ιστορία.«Πατέρας» της ιδέας της κατάργησης της θανατικής ποινής, ήταν ο Ιταλός φιλόσοφος κι εγκληματολόγος Τσεζάρε Μπεκαρία, που δήλωνε τον 18^ο αιώνα πως ,  η επιβολή μιας ποινής, θα πρέπει να στοχεύει στη μεταμέλεια των εγκληματιών, όχι μόνο στον παραδειγματισμό των υπολοίπων πολιτών. Αρά, η θανατική ποινή δεν βοηθά στη μεταμέλεια, αφού ο κακοποιός δεν θα ζει για να μεταμεληθεί και κυρίως: Η επιβολή του θανάτου, αντίκειται στην ιδέα της ιερότητας της αξίας της ανθρώπινης ζωής, μιας ζωής, που δεν μπορεί να υπόκειται στην εξουσία κανενός ανθρώπινου όντος.

Αναφερόμενοι όμως  στην ιερότητα της ανθρώπινης ζωής, ας θυμηθούμε και τα εξής: « ..Ο άνθρωπος πρέπει να είναι για τον άνθρωπο ιερό..Όταν ο νόμος καταργεί μια ανθρώπινη ζωή, μιμείται τον φονιά. Και οι πράξεις εκτέλεσης που διατάζει, δεν είναι παρά δειλές δολοφονίες, εγκλήματα..».

Σε ποιον ανήκει η πατρότητα των φράσεων αυτών; Απάντηση: Στον Μαξιμιλιανό Ροβεσπιέρο, τον εκ των πρωταγωνιστών της Γαλλικής Επανάστασης, τον ίδιο άνθρωπο που έστελνε στη γκιγιοτίνα όσους έκρινε ως  αντεπαναστάτες. Αυτόν τον ίδιο για τον οποίον η Ιστορία αποφάνθηκε πως ήταν ο ηγέτης της «Λευκής Τρομοκρατίας». ..

Ίσως να ανέμενε κάποιος την εφαρμογή της κατάργησης της θανατικής ποινής, να την δει από κράτη της Δύσης πρώτα. Κι όμως, στον 19^ο αιώνα, πρωτοπόροι στην κατάργηση των εκτελέσεων, ήταν η Βενεζουέλα και η Κόστα Ρίκα. Στις αρχές του 20^ου αιώνα, η Κολομβία και η Ισλανδία. Μπορεί σήμερα η ΕΕ να δηλώνει υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να διακηρύττει πως οι εκτελέσεις δεν απηχούν την έννοια και τη λειτουργίας του δικαστικού συστήματος που χρειάζεται για τον 21^ο αιώνα, στην πραγματικότητα όμως, αν δεν μεσολαβούσε η τραγωδία του Β Παγκοσμίου Πολέμου για να συγκλονιστούν οι άνθρωποι για την ίδια τη ..βαρβαρότητά τους, δεν θα μιλούσαμε σήμερα στην Ευρώπη για τη θανατική ποινή απαξιωτικά, επισημαίνοντας πως είναι «πράξη εκδίκησης, αντίθετη με τον πολιτισμό».

 

Σε αυτό το σημείο, απαραίτητη είναι βέβαια μια διευκρίνιση: Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, αν κάτι «άνθισε», ήταν οι πολιτικές εκτελέσεις. Αλλά αυτές ακριβώς ήταν που έκαναν του Γάλλους, τους απογόνους του Ροβεσπιέρου, να πρωτοστατήσουν στην κατάργησή τους:«Ου φονεύσεις», έγραψε το 1959 ο Αλμπέρ Νο, «Σκέψεις γύρω από τη θανατική ποινή», έγραψε ο Αλμπέρ Καμύ δυο χρόνια πιο πριν,  «Επιτήρηση και Τιμωρία», τιτλοφόρησε το βιβλίο του στα 1975 ο Μισέλ Φουκώ.  Στη δεκαετία του 70 και του 80, η κατάργηση της θανατικής ποινής ήταν  στη λίστα των πιο «καυτών» κοινωνικών προβλημάτων, χωρίς αμφιβολία. Φτάνοντας στο σήμερα, 90 χώρες στον κόσμο είναι υπέρ της  διατήρησης της θανατικής ποινής, 161 κατά. Επίσης, 27 χώρες είναι ντε φάκτο υπέρ της κατάργησης, αφού δεν την έχουν εφαρμόσει τα τελευταία δέκα χρόνια, ενώ άλλες 14 έχουν καταργήσει τις εκτελέσεις για εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου.

Σε ποια συμπεράσματα μας οδηγούν όλα αυτά; Μάλλον σε κανένα. Το μόνο ασφαλές συμπέρασμα, είναι ότι την εποχή της παγκοσμιοποίησης , εποχή πολλών συγκρούσεων και διενέξεων στον πλανήτη, και μαζί, εποχή αναζήτησης ισορροπιών και τρόπων ειρήνευσης και αρμονικής συνύπαρξης των ανθρώπων, ένας κοινός κώδικας «ποινικής ηθικής» δεν έχει ακόμα βρεθεί.

 

 

 

 

Υπάρχει άραγε μερίδιο ευθύνης στα δυτικά κράτη και στους οργανισμούς τους που δεν είδαν με καθόλου  κακό μάτι τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2008 από την Κίνα; Μια Κίνα που, αν και διακηρύττει ότι πιστεύει στο πνεύμα και στο μήνυμα των Ολυμπιακών Αγώνων,  εκτελεί ετησίως 9000 πολίτες ,όπως διατείνεται το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων-, το οποίο παραδέχεται πως δεν μπορεί να δώσει στη δημοσιότητα ακριβή στοιχεία, αφού  το «γιατί και το διότι» των εκτελέσεων στη χώρα αυτή είναι κρατικό μυστικό.

Ας επανέλθουμε  και στο ερώτημα που θα απασχολήσει σε λίγο το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, το ίδιο δικαστήριο που το 1968 αμφισβητούσε τη συνταγματικότητα της επιβολής της θανατικής ποινής και την επανέφερε το 1977: Ποια ..μέθοδος θανάτωσης είναι η ενδεδειγμένη;

Στην Αίγυπτο οι άνθρωποι απαγχονίζονται, ενώ στη Σαουδική Αραβία ή στο Ιράν αποκεφαλίζονται. Στο Αφγανιστάν οι αρχές αναπαριστούν κάθε φορά το μαρτύριο του Αγίου Στεφάνου αφού λιθοβολούν τους θανατοποινίτες και στο Βιετνάμ «τελειώνεις με μια σφαίρα. Είναι σαφές ότι , ο τρόπος θανάτωσης, δείχνει και το βαθμό της κοινωνικής/πολιτικής εκδίκησης που εκφράζουν οι εκτελεστές.  Είναι δε χαρακτηριστικό, ότι, όταν απαγχονίστηκε ο Ιρακινός δικτάτορας Σαντάμ Χουσεϊν, ορισμένοι αναλυτές, ανάμεσά τους και αμερικανοί, υποστήριξαν πως η θανάτωσή του , και μάλιστα με τον συγκεκριμένο τρόπο εκτέλεσης, ήταν πολιτικό σφάλμα. Κατ αυτούς, ο Σαντάμ ήταν ένας εγκληματίας κατά της ανθρωπότητας, η εκτέλεσή του όμως, τον μετέτρεψε σε ήρωα στα μάτια των Μπααθιστών.

Περιπτώσεις σαν κι αυτή, δείχνουν πώς γίνεται κι ανθρωποι, πολίτες ή ηγέτες που , έχουν εκτελεστεί παίρνοντας μαζί τους και τα εγκλήματα τους, όμως να απασχολούν τόσο την κοινωνία όσο και τη Δικαιοσύνη και μετά θάνατον. Σε αυτή  δε τη διαπίστωση είναι που βρίσκουν ευκαιρία οργανώσεις σαν τη Διεθνή Αμνηστία ή «Κάτω τα χέρια από τον Κάϊν» για να διατρανώνουν πως δεν συνιστά ουσιαστικό κέρδος για μια συντεταγμένη πολιτεία η θανάτωση ανθρώπων από ανθρώπους.

Από την άλλη, αν ο Χίτλερ δεν είχε αυτοκτονήσει, αλλά είχε επιζήσει και είχε συλληφθεί, πόσοι και ποιοι θα υποστήριζαν ότι δεν θα έπρεπε να εκτελεστεί; Και ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η εκτέλεση του παρανοϊκού ηγέτη του ναζισμού θα ήταν μια πράξη εκδίκησης κι όχι μια επιβεβλημένη απόφαση της Δικαιοσύνης;

Υπάρχει  κι άλλη ακόμα διάσταση στο ζήτημα του ναι ΄όχι στη θανατική ποινή. Αυτή της αβάσταχτης, τραγικής, κι όμως, δεσπόζουσας ειρωνίας, όπως αυτή που σημάδεψε την περίπτωση του ειδεχθούς εγκληματία, ηγέτη των Ερυθρών Χμέρ στην Καμπότζη. Καταρχάς, ο Πολ Ποτ , δικάστηκε από τους «συντρόφους» του. Και δικάστηκε σε ισόβια, ο υπεύθυνος για τους φρικτούς θανάτους  ενός εκατομμυρίου ανθρώπων, όχι για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, για εγκλήματα κατά του λαού της Καμπότζης, αλλά –προσοχή: Για ορισμένες πρόσφατες διώξεις εναντίον στελεχών της οργάνωσής-του! Είναι δε καταπληκτικό, αυτό που εξήγησε ο Νέϊτ Τέϊερ, ο ρεπόρτερ του οποίου το βίντεο με τη δίκη του Πολ Ποτ έκανε το γύρο του κόσμου. Ο Τέϊερ, προσπάθησε να εξηγήσει στους δυτικούς σχολιαστές που προφανώς δεν ήταν ευχαριστημένοι με την εξέλιξη της υπόθεσης ούτε και μπορούσαν να αντιληφθούν πώς στο καλό απονεμήθηκε δικαιοσύνη για τα εγκλήματα του δικτάτορα, ότι ένα λαϊκό δικαστήριο ασιατικής μορφής, δεν έχει σχέση με το οποιοδήποτε δυτικό δικαστικό σύστημα: «… Πρέπει να καταλάβετε ότι δεν πρόκειται για μια δίκη σε δυτικό στυλ  αλλά για ένα ασιατικό δικαστήριο λαϊκής μορφής, όπου ο στόχος είναι η αποκήρυξη και η ταπείνωση του αντιπάλου. Φυσικά, αυτό δεν είναι ικανοποιητικό, ούτε πιστεύω και γω ότι με λαϊκά δικαστήρια εξυπηρετείται το αίτημα της δικαιοσύνης. Αλλά αυτά απασχολούν τη Δύση. Για τους Καμποτζιανούς η δίκη ήταν ένα τρομερά σημαντικό γεγονός, κάτι ανάλογο με το να είχε συλληφθεί ο Χίτλερ από τους Ευρωπαίους..» (  Νέϊτ Τέϊερ στην «Ε», 3/0/97).

 

 

 

Στρεφόμενοι προς τη  χριστιανική ηθική, σε αναζήτηση επχιειρημάτων για το περίφημο «ναι» ή «όχι» στη θανατική ποινή, παρατηρούμε ότι, η οπτική του Χριστιανισμού, παραμένει η αυτή, παρά την εξέλιξη των κοινωνιών:  Την ανθρώπινη ζωή ουδείς δικαιούται να την αφαιρέσει παρά μόνο ο Θεός, κι ο θάνατος ανθρώπου από άνθρωπο συγχωρείται μόνο σε περίπτωση αμυντικού πολέμου, εξ ού και η εκκλησία προσεύχεται για τις ένοπλες δυνάμεις.

Στην Ελλάδα, στον  πατρικό χαιρετισμό που είχε απευθύνει ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος στους συμμετάσχοντες στην διημερίδα του Ινστιτούτου Γκαίτε, Πανεπιστημίου Αθηνών και Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας τον περασμένο Φεβρουάριο, με θέμα «Η ενοχή των άλλων», είχε δηλώσει: «Η  Εκκλησία είναι εναντίον κάθε είδους βασανιστηρίων ως και κατά της θανατικής ποινής. Σέβεται απολύτως κάθε ανθρώπινη προσωπικότητα όσο και αν έχει εγκληματίσει. Αναμένει πάντοτε και διδάσκει τη μετάνοια, τη μεταστροφή του νοός…»

 

Ο Ιουστίνος Πόποβιτς, ο μακαριστός Σέρβος κληρικός ,καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Βελιγραδίου που εκδιώχθηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς της χώρας του, έλεγε, μιλώντας για τον «Αποστατημένο Άνθρωπο», πως  τόσο η Απανθρωπιά (που οδηγεί τον έναν άνθρωπο  στο να επιβάλει το θάνατο σε έναν άλλον  και δη με εξευτελιστικό κι επώδυνο τρόπο) όσο και η Ύβρις (του εγκληματία) είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος που λέγεται παραβίαση και περιφρόνηση της ιερότητας της ανθρώπινης ζωής.

September, 2007