Αγαπημένοι μου φίλοι ,

Λημεριάστε στο στέκι αυτό και αφεθείτε για λίγο  στο ακόλουθο κείμενο. Πρόκειται για απόσπασμα ομιλίας (8-11-03) του πατρός Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, με θέμα «Ελευθερία και τρόπος Ύπαρξης στην Ορθοδοξία». Το «ξεσήκωσα» από την –«απλώς εξαιρετική» ιστοσελίδα της Ορθόδοξης Δογματικής Έρευνας. 

«Οι επιβολές στην ελευθερία του ατόμου»

…Να ξεκινήσω ανάποδα. Ζώντας μέσα σε μια κοινωνία, σε μια οποιαδήποτε κοινωνία, την ελλαδική κοινωνία, την ευρωπαϊκή κοινωνία, σε οποιαδήποτε άλλη κοινωνία αν ζούσαμε -ασιατικής μορφής, αφρικανικής μορφής, ή σε οποιοδήποτε άλλο επίπεδο-, οποιοσδήποτε κάτοικος ή συμμέτοχος της κοινωνίας αυτής ή χώρας, έχει πάνω του κάποιες επιβολές, την ώρα που γεννιέται. Μερικοί, μάλιστα, αντιδρούν με αυτές τις προϋπάρχουσες επιβολές.

Υπάρχουν οι κοινωνικές επιβολές, δηλαδή κάποια κοινωνικά ήθη και έθιμα. Όταν ζει κανείς μέσα στον χώρο του πρέπει να δεχτεί τέτοιες επιβολές. Μπορεί να είναι λανθασμένες, μπορεί να είναι σωστές. Μπορεί να είναι καλές αλλά μπορεί να μην είναι καλές. Αλλά υπάρχουν επιβολές, είναι δεδομένο. Υπάρχουνε, επίσης, οι νομικές επιβολές, οι αναφερόμενες στο νόμο. Καλές ή κακές αυτές οι επιβολές, πολλές δε φορές με καλές διαθέσεις. Και τέλος υπάρχουν και οι ηθικές επιβολές. Αυτό που λέμε «ηθική τάξη», «ηθικός νόμος». Και τα τρία, έτσι όπως τα καθορίζουμε για τα κοινωνικά δρώμενα, αποτελούν μια τραγικότητα. Γιατί είναι επιβολές!

Εκ προοιμίου, δηλαδή, ο άνθρωπος γεννιέται σε μια κοινωνία που έχει επιβολές και περιορισμούς. Φυσικά, τολμώ να πω -και το ξέρετε κι εσείς-, πως αν δεν υπήρχε η πτώση του ανθρώπου, δεν θα χρειαζόταν καμιά κοινωνική επιβολή, καμιά ηθική επιβολή, καμιά νομική επιβολή, ο άνθρωπος θα ήταν ελεύθερος εκ προοιμίου, όπως γεννήθηκε, όπως υπάρχει. Αλλά τώρα υπάρχουν αυτές οι επιβολές.

Εγώ όμως, σαν Ορθόδοξος, δεν μπορώ να τις θεωρήσω σαν δεδομένο κάλλος, το οποίο μπορεί να κρατήσει ισορροπίες στη ζωή μου. Και όχι μόνο δεν είναι κάλλος, αλλά καμιά φορά φέρνουν και αντίστροφα μεγέθη στην ζωή μου. Και φέρνουν και μερικές αντιδράσεις. Ηθικές λοιπόν, νομικές επιβολές, κοινωνικές επιβολές, που κατ’ ανάγκη «κάτι» συγκρατούν αλλά, κατά την σχετικότητα των λόγων του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, που λέει:

«Αυτό που λέτε εσείς καλό με ποιο μέτρο το μετράτε και το λέτε καλό; Μπορεί να’ ναι κακό. Και αυτό που λέτε εσείς κακό, με ποιο μέτρο το μετράτε και το λέτε κακό; Γιατί, μπορεί να είναι καλό».

Και θέτει ο Μάξιμος ο Ομολογητής θέμα μέτρου. Γιατί, όλες αυτές οι επιβολές -ηθικές, νομικές, κοινωνικές-, με ποιο μέτρο μετρούν το καλό και το κακό; Τι σημαίνει «ηθική»; Με ποιο μέτρο μετράνε την ηθική; Τι είναι η ηθική, δηλαδή; Ο νόμος με ποιο μέτρο μετράει το καλό; Έχει πολύ μεγάλη σημασία.

Η θρησκευτική επιβολή

Ο Μάξιμος ο Ομολογητής το τινάζει στον αέρα αυτό το θέμα. Και θέτει προβληματισμό: για το «τι είναι καλό» και «τι είναι κακό». Αν δεν έχει καλό μέτρο και μου πείτε ότι, «δεν έχω καλό, παρά μίσος», είναι ανόητο. Και όλες αυτές οι επιβολές έχουν καταπίεση και μάλιστα, το λέει ο Μάξιμος ο Ομολογητής με άλλες λέξεις αλλά με γενικότερη Πατερική σκέψη: θέτει την τραγικότητα μιας τέταρτης επιβολής. Ανέφερα: ηθικής, νομικής, και κοινωνικής επιβολής. Θέτουν οι Πατέρες της Εκκλησίας έντονα, την τραγικότητα μάλιστα μια άλλης επιβολής, που λέγεται θρησκευτική επιβολή. Μπορεί μια θρησκεία να σου καθορίσει την ζωή σου. Και αναδύεται, εκεί πέρα, η τραγικότητα της θρησκείας.

Βλέπετε, τώρα, θέτω προβληματισμούς. Τινάζω δηλαδή, από την αρχή, βασικά θεμέλια της κοινωνίας μας, η ηθική, η νομική, το κοινωνικό και τινάζω στον αέρα, ακόμη, λέγοντας «τραγικότητα» τη λέξη «θρησκεία». Γιατί είναι επιβληθείσα σαν βία, πάνω σου, μια θρησκεία, και σου καθορίζει την ζωή. Δεν είσαι ελεύθερος. Και πάρα πολλοί σκεπτόμενοι άνθρωποι, ερχόμενοι σε μια αναζήτηση θρησκευτική, πολλές φορές τη θρησκεία την καταλαβαίνουν σαν περιορισμό της ελευθερίας τους. Και έχουνε δίκιο! Τότε τι έχουμε εμείς σαν Ορθόδοξοι; Ακουστέ τώρα πώς θα προσπαθήσω να ξεπεράσω αυτό το αδιέξοδο….»

Δεν συνεχίζω την αναδημοσίευση. Σταματώ σκόπιμα εδώ. Αν πραγματικά σας ιντρίγκαρε  το παραπάνω κείμενο, δεν έχετε παρά να κλικάρετε στο:

www.oodegr.com/oode/dogma/eleftheria3.htm#_Toc118898988.