Το λημέρι

«Η αναγέννηση των Ελληνικών Γραμμάτων στον κόσμο σήμερα». Αυτή ήταν η θεματική της ημερίδας που διοργάνωσε το σχολείο της «Ελληνικής Παιδείας» στις 19 Ιανουαρίου στο ιστορικό αθηναϊκό κτίριο του «Φιλολογικού Παρνασσού», και, με το που πήρα τη σχετική πρόσκληση στα χέρια μου, ήμουν σίγουρη για δύο πράγματα: Το πρώτο, πως έπρεπε πάση θυσία να καλύψω το ρεπορτάζ αυτό, καθώς, η παιδαγωγός μου στα ατίθασα εφηβικά χρόνια, η Αγγελική, η Φιλόλογός μου, αυτή που επέμενε στο τρίπτυχο «Ευπρέπεια-Αξιοπρέπεια-Μεγαλοπρέπεια», όντας και αποστολέας της πρόσκλησης, κατ ουσίαν με το δικό της, μοναδικό τρόπο, μου έδινε εντολή να παρευρεθώ, δεν με προσκαλούσε απλώς, λόγω της δημοσιογραφικής μου ιδιότητας. Το δεύτερο, ήταν πως η ημερίδα αυτή, ημερίδα με ομιλητές ονομαστούς Ελληνιστές της Δύσης, θα ήταν κάτι παραπάνω από ‘μία ακόμα ημερίδα για την Ελληνική Γλώσσα». Δεν έπεσα έξω.

Ποικίλα συναισθήματα με κατέκλυσαν όταν βρέθηκα πρόσωπο με πρόσωπο με τον Ισπανό Ακαδημαϊκό Φρανσίσκο Αντράντος, τον Ελληνιστή , πρεσβύτη πλέον, καθηγητή, που δήλωσε αβίαστα: «Αν δεν ήταν η Ελληνική, η Ευρώπη θα παρέμενε ένα έδαφος πρωτόγονων».

Με γλυκύτητα και σαφήνεια, ο πασίγνωστος στους ευρωπαίους φοιτητές της Κλασσικής Φιλολογίας Αντράντος, επεσήμανε πως, στον 21^ο αιώνα, «η ελληνική και η λατινική παραμένουν ζωντανές μέσα στις ευρωπαϊκές γλώσσες καθώς, οι ρίζες των λέξεων είναι ελληνικές και λατινικές, όλα δε τα αλφάβητα που χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη είναι ελληνικής προέλευσης».

Ολοι οι ομιλητές, πριν ξεκινήσουν το λόγο τους, συνέχαιραν την «Ελληνική Παιδεία» -που γιόρταζε τα 50 χρόνια εκπαιδευτικής προσφοράς της- και τη «ψυχή» της Ομηρικής Ακαδημίας , Μαρία-Ελευθερία Γιατράκου.

Η ακούραστη Φιλόλογος είχε γύρω της νέες γυναίκες που διάβαζαν- όταν τελείωνε την ομιλία του ένας Ελληνιστής και μέχρι να ξεκινήσει ο επόμενος- χαιρετισμούς από μέρους ομογενών σε διάφορες περιοχές του κόσμου και αλλοδαπών πλην ελληνιστών,αναφορικά με τις προσπάθειές τους για τη διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας στον κόσμο. Ο χαιρετισμός των Ουρουγουανών μαθητών του Ιδρύματος «Μαρία Τσάκου» , ενός θεσμού ιδιωτικής πρωτοβουλίας που προσπαθεί να διαδώσει τα ελληνικά γράμματα στους Λατινοαμερικανούς, από το Μοντεβιδεο της Ουραγουάης, ήταν συγκλονιστικός: « Εμείς, οι Ουρουγουανοί, δεν είμαστε βιολογικοί σας απόγονοι, δεν είμαστε Έλληνες στην καταγωγή, είμαστε όμως πνευματικοί κληρονόμοι των αρχαίων. Αλλιώς, γιατί μας διδάσκουν ακόμα στα σχολεία μας Ομηρο, Ευρυπίδη, Πλάτωνα; Γιατί μας μιλούν για καταστάσεις και συναισθήματα που είναι τα καθημερινά μας, αν και έχουν περάσει 25 αιώνες. ..Χιλιάδες άνθρωποι σε κάθε γωνιά του κόσμου, πάλεψαν και παλεύουν κάθε ημέρα για τη διατήρηση των αξιών που μας κληροδότησαν οι αρχαίοι Έλληνες, της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας, που, άγνωστες ως τότε σαν λέξεις και σαν έννοιες, έφεραν αυτοί πρώτοι στη συνείδηση της ανθρώπινης κοινωνίας».

Αποκαλυπτική για το πώς σκέφτονται και αισθάνονται οι ξένοι για τα ελληνικά γράμματα την εποχή της παγκοσμιοποίησης ήταν η δημόσια εξομολόγηση-γιατί περί τέτοιας επρόκειτο- στην οποία προέβη διά ενδεδυμένου το ιερατικό σχήμα εκπροσώπου του, ο πατήρ Καλλίνικος Κακάντα, από την Κανάγκα της Αφρικανικής Ουγκάντα: «… Ο Μ Αλέξανδρος έφερε τον πολιστιτικό άνεμο της Ελλάδας στην Αφρική… Η εκμάθηση της Ελληνικής δεν ήταν πολύ εύκολη για μας. Θυμόμαστε τη ν πρώτη φορά που είδαμε τα Ελληνικά σε κάποιο έντυπο. Τα είχαμε στην ίδια γραμμή με τα κινεζικά και τα εβραϊκά! Στην εκμάθηση δεν είμαστε ούτε από τους καλύτερους ούτε από τους χειρότερους μαθητές. Ε΄χιαμε και αποτυχίες στο γραπτό λόγο, αλλά αγαπούσαμε την Ελληνική, γιατί μας οδηγούσε στην αποκάλυψη της ζωής και της διάνοιας των αρχαίων Ελλήνων. Η απόδειξη, πως, παρά τις δυσκολίες, αγαπούσαμε τα Ελληνικά, ήταν ότι, όταν επρόκειτο να μας σπουδάσουν οι Ελληνες ιεραπόστολοι στο Πανεπιστήμιο, προτιμήσαμε την ελληνική Φιλολογία και μάλιστα το Κλασσικό Τμήμα αυτής, για να μπορούμε να μάθουμε δύο-τρία…δύσκολα Ελληνικά και να τα προσφέρουμε ύστερα στους ομοεθνείς μας, όπως γίνεται τώρα με διάφορους τρόπους από το 1999».

Και ο αφρικανικός- προσοχή, ο αφρικανικός, όχι κάποιος ευρωπαϊκός- χαιρετισμός συνέχιζε: «…Πόσα αυταρχικά καθεστώτα δεν πολέμησαν ή δεν είδαν με κακό μάτι την εκμάθηση των Ελληνικών στους υπηκόους αυτών;»

Ευκαιρίας δοθείσης! Από τα «αυταρχικά καθεστώτα» και τη δίωξη των ελληνικών γραμμάτων, για τα οποία έκανε λόγο ο πατήρ Καλλίνικος, στη Ναταλία Νικολάου, καθηγήτρια του πανεπιστημίου του Λομονόσοβ, που μίλησε στην ημερίδα για τα ελληνικά γράμματα στη Ρωσία.

Ποια ήταν η πεμπτουσία της ομιλίας της; Μια απλή διαπίστωση :Οι Έλληνες της Ρωσίας έχασαν το δικαίωμα στη γλώσσα και στη γραφή τους επί Στάλιν, όταν ο τελευταίος εκδίωξε , εκτός από την Ορθοδοξία, όλες τις γλωσσικές μειονότητες και πρωτίστως την ελληνική. Έπρεπε να περάσουν εβδομήντα χρόνια, να καταρρεύσει ο κομμουνισμός, και με το άνοιγμα των χριστιανικών ναών να ξαναβρούν τη γλώσσα τους οι Έλληνες , αφού, μόνο κάνοντας απόπειρα να ξαναδιαβάσουν ξεχασμένα εκκλησιαστικά κείμενα, ήρθαν ξανά σε επαφή με τα Ελληνικά: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς το Θεόν»…

Η Ναταλία Νικολαου ήταν σαφής ως προς τη μεθόδευση της αυταρχικής σταλινικής στρατηγικής για τη γλωσσική γενοκτονία των Ελλήνων που ζούσαν στην πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ: «δεν απαγορεύθηκε η διδασκαλία της Ελληνικής αμέσως. Πρώτα έκαναν αλλαγές στη Γραμματική. Καταργήθηκαν οι τόνοι, τα πνεύματα, υπήρχε όμικρον αλλά όχι ωμέγα…»

Η Ιζαμπέλα Μπερναντίνι, καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λέτσε της Κατω Ιταλίας, αναρωτήθηκε ευνόητα: «Είμαστε στο 2008 και στην Καλαβρία και στην Απουλία τα «γκρίγκο» εξακολουθούν να μιλιούνται, σε αντίθεση με γλώσσες και ντοπιολαλιές επίσης συμπαγών πληθυσμών επί ιταλικού εδάφους που όμως δεν ομιλούνται πλέον».(Μόνον οι αποκαλούμενες «ιστορικές» γλώσσες της σημερινής Ιταλίας ανέρχονται στις 12).

Με τη σειρά του, ο Ισπανός Αλφόνσο Μαρτίνεθ Ντίεθ, καθηγητής της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, μιθλώντας για τα «συναισθήματα για την Ελλάδα», είπε μεταξύ άλλων: «Δεν έχουμε εμείς ελληνική προέλευση, αλλά έχουμε ελληνική βοήθεια, αφού μέσω των ελληνικών γραμμάτων προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον κόσμο και να ζήσουμε αρμονικότερα μέσα σ αυτόν». Είχε προηγηθεί ο Λουξεμβούργιος Ελληνιστής Έντουαρντ Ουόλτερ: « Ήρθα σήμερα εδώ ως συμπατριώτης σας. Λοιπόν…Αγαπητοί μου συμπατριώτες…»

Αλλά η κατ εμέ συγκλονιστικότερη στιγμή της ημερίδας, η στιγμή που δικαίως με έκανε να αισθανθώ υπερηφάνεια για την πατρίδα μου όσο και μερτικό ευθύνης –αφού είμαι και γω πολίτης αυτής της χώρας- για τη διατήρηση της ελληνικής ανθρωπιστικής παιδείας, ήταν όταν ο Κινέζος Φιλόλογος Γιαγκ Σάομπο, διάβασε χαιρετισμό της τέως Υποδιευθύντριας του Ιδρύματος κινεζικών –Ελληνικών Πολιτιστικών Ανταλλαγών Σαγκάης, και δρος του πανεπιστημίου Ξένων Γλωσσών Λουογιάγκ, κυρίας Τσου Κάϊ. Η κυρία αυτή είχε τη γενναιότητα και μαζί την ταπεινότητα να στείλει εγγράφως το εξής μήνυμα σε μας , τους Έλληνες: «… Στη μακρόχρονη πορεία της, η ελληνική γλώσσα, ως μία μοναδική εθνική σημαία, αποτέλεσε προμετωπίδα της προστασίας του πολιτισμού της Ελλάδας. Η γλώσσα έγινε ακούραστος στρατός, που πάλευε να σώσει την εθνική αξιοπρέπεια και αυτό αποτελεί ένα θαύμα στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας. Μέσω της ελληνικής γλώσσας κληροδοτήθηκε ο ελληνικός πολιτισμός σε όλην την οικουμένη….Οι κινέζοι μαθαίνουν Ελληνικά με μεγάλο ενδιαφέρον γιατί το κλειδί για την κατανόηση της ανθρωπότητας είναι η κατανόηση της ελληνικής γλώσσας… οι κινέζοι ερευνητές διαβάζουν αρχαία ελληνικά γιατί θέλουν την πεμπτουσία των ελληνικών γραμμάτων χωρίς το διάμεσο τρίτης γλώσσας(αγγλικές μεταφράσεις).

Αλλά το ζήτημα των αγγλικών μεταφράσεων ως εμπόδιο τελικά και όχι ως εργαλείο εισαγωγής στην κατανόηση των ελληνικών πνευματικών εννοιών, θέτει στην «Α» και ο πατήρ Ιωνάς, ο Ελληνας ιεραποόστολος από τη μακρινή Ταϊβάν, που, λάτρης ο ίδιος του κινεζικού πολιτισμού, διδάσκει τα Ελληνικά Χριστιανικά Γράμματα σε Θεολογικά Πανεπιστημιακά Κολέγια στην Ταϊπέϊ και όχι μόνο:

- «…η ελληνική γλώσσα είναι εννοιολογική, η κινεζική δεν έχει γενικές έννοιες. Ξέρετε πως οι κινέζοι γραφουν ιδεογράμματα, ζωγραφιές σαν να λέμε. Τοποθετώντας δύο ή τρία ιδεογράμματα μαζί, αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι. Όχι όμως κριτικά, όπως εμείς οι Έλληνες. Φανταστείτε να γράψετε ένα άρθρο για τη Φιλοσοφία στα Κινεζικά, χρησιμοποιώντας όχι λέξεις, αλλά ζωγραφιές, και τότε θα καταλάβετε τη δυσκολία του να εκφράσετε την (ελληνική) φιλοσοφία και την (ορθόδοξη)Θεολογία στα κινεζικά. Γιαυτό και οι περισσότεροι κινέζοι δεν είναι χριστιανοί. Πώς να συλλάβουν κάτι που εκφράστηκε με έννοιες; Υπάρχει σαν όρος και σαν περιεχόμενο, μόνο η κινεζική σκέψη, όχι η κινεζική φιλοσοφία. Σκεφτείτε ότι στην κινεζική σκέψη, δεν υπάρχει η έννοια του προσώπου.. Γιαυτό και για τον κινέζο το να είσαι άτομο, είναι η κόλαση… Αν σε αυτά, προσθέσετε το ειλικρινές ενδιαφέρον τους να μάθουν τον ελληνικό πολιτισμό, χωρίς ωστόσο να διευκολύνονται λόγω της γλώσσας τους στην κατανόηση των ελληνικών εννοιών, καταλαβαίνετε ότι μεταφράσεις Ελληνικών στα Αγγλικά, δεν τους προσφέρουν τίποτε, γιατί τα Αγγλικά δεν μπορούν με τη σειρά τους να εκφράσουν πλήρως και σαφώς την αρχαία ελληνική σκέψη και διάνοια…»

«Επιστρέφοντας» στα του Συνεδρίου, το ρεπορτάζ της «Α» κατέγραψε πολλά ενδιαφέροντα ακόμα. Πληροφορηθήκαμε την επιτυχή πραγματοποίηση του Δεύτερου Συνεδρίου Νεοελληνιστών των Βαλκανικών Χωρών τον Σεπτέμβριο του 2007, στο ιστορικό πανεπιστήμιο της Σόφιας, τον «Άγιο Κλήμη της Αχρίδας». Σε αυτό, 18 διακεκριμένοι ελληνιστές όλων των Βαλκανίων επιχείρησαν μια επιστημονική καταγραφή της πορείας και των προβλημάτων της νεοελληνικής στη Βαλκανική, αναζητώντας προοπτικές για το μέλλον. Μάθαμε ότι 4000 Βούλγαροι φοιτητές επιλέγουν τα ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα, που κατεξοχήν χρησιμοποιείται στην αγορά εργασίας. Καταγράψαμε πως 200 Έλληνες στη Στάρα Ζαγκόρα , μια από τις αρχαιότερες πόλεις της νότιας Βουλγαρίας έχουν ιδρύσει σύλλογο με το όνομα «Ρήγας Φεραίος» και έχουν σχολείο Ελληνικής Γλώσσας, μάθαμε για τα σχολεία charters των ΗΠΑ, όπου, οι μαθητές ειδικεύονται σε ένα τομέα, πχ Μαθηματικά, τους παρεχεται όμως στο εξειδικευμένο αυτό σχολείο που οι ίδιοι επιλέγουν, το έξτρα μαθησιακό προϊόν που λέγεται «ελληνική γλώσσα». Σήμερα, λειτουργούν : «η Αθηναική Ακαδημία» στην Τάμπα της Φλόριντα, το σχολείο του Κλίαργουότερ στο Μαίάμι ( η Αρχιδάμειος Ακαδημία με 500 παιδιά), το σχολείο του Σαρκλότ της Βόρειας Καρολίνας και του Μπρούκλιν στη Νέα Υόρκη. Θυμηθήκαμε επίσης πως λειτουργεί το Αρσάκειο Ελληνοαλβανικό Σχολείο στα Τίρανα από το 1998, καθώς και τα εκπαιδευτήρια «Όμηρος»στη Χειμάρρα και στην Κορυτσά. Πληροφορηθήκαμε πως στο Μεξικό, είναι κάτι λίγοι Έλληνες «που κάνουν πολύ θόρυβο»κατά δηλώσεις τους, όπως ο Αλέξανδρος Γκαντώνας, από την Εράτυρα Κοζάνης, στην Oaxaca που έχει το κατάστημα Μακεδονία, και ο Ρικαρντο Παπαγιανόπουλος, που καθηλώνει τον ακροατή λέγοντας: «Ο παππούς ήταν από την Ελλάδα, κρατήσαμε το επίθετο αλλά δεν ξέρουμε τις ρίζες μας ούτε Ελληνικά, σπάμε πιάτα καμιά φορά και καταλαβαίνουμε ότι βγαίνει το ελληνικό από μέσα μας..η συνταγή της γιαγιάς μας πάντως με το κατσικάκι περνά από γενιά σε γενιά…. Ο Δημήτρης Παρούσης, πραγματοποιεί το γύρο του κόσμου ψάχνοντας «χαμένους» Έλληνες και στο Μεξικό εντόπισε Έλληνες τρεις γενιές πίσω, φυσικά οι περισσότεροι δεν μιλούαση Ελληνικά, αμέσως θέλησαν να μάθουν όταν κατάλαβαν κι αυτοί τις αληθινές ρίζες τους…»

Στο «διά ταύτα» και μετά το ρεπορτάζ που πραγματοποιήθηκε στον «Παρνασσό» τον περασμένο μήνα: Επόμενο ραντεβού για όσους πιστεύουν στον Ισοκρατικό λόγο «το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε μηκέτι του γένους αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας», είναι το Φθινόπωρο του 2008, στο 7^ο Παγκ΄σομιο Συνέδριο για την ελληνική γλώσσα , του οποίου η ακριβής ημερομηνία και ο τόπος διεξαγωγής δεν έχουν ακόμα ορισθεί. Το προηγούμενο είχε γίνει στο Οτράντο της Νότιας Ιταλίας το 2005. Το ερχόμενο θα έχει ως βασική θεματική του τη διδασκαλία( σχολεία, μεθόδους και εξετάσεις) των Νέων ελληνικών σε όλον τον Σύγχρονο Κόσμο και οργανώνεται από τρεις επιτροπές ( επιστημονική με πρόεδρο τη κυρία Θεοφανοπούλου-Κοντού του Παανεπιστημίου Αθηνών, οργανωτική με πρόεδρο τον κύριο Καρκανιά του Οργανισμού για τη Διεθνοποίηση της Ελληνικής και μία Τιμητική με επικεφαλής τον κύριο Κοντό , καθηγητή του πανεπιστημίου Αθηνών).

Οσο για τις πιθανότητες επιτυχίας όλων όσων αγωνίζονται για τη διάδοση των ελληνικών Γραμμάτων στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο, την απάντηση τη δίνει ο Ζοζέ Λουί Ναβάρο, του πανεπιστημίου της Μαδρίτης και Αντιπρόεδρος του Κλασσικού Θεάτρου Ευρώπης: «ταχ ‘ αυριον εσετ΄άμεινον».

***Δημοσιεύθηκε στην “Απογευματινή της Κυριακής”, 3 Φεβρουαρίου  2008