Το λημέρι

*Της: ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ

Στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα καταγραφή του για την «επανάσταση των Συντηρητικών στην Ευρώπη» (Newsweek, τεύχος Μαϊου), ο Ντένις Μακσέϊν, αντιτίθεται- προφανώς άθελά του και όχι συνειδητά- στο «πνεύμα» και στο «μήνυμα» του συν-αρθρογραφου στο ίδιο περιοδικό, Φαρίντ Ζακαρία. Ο τελευταίος, αναλύει τον «μετα-αμερικανικό κόσμο στον 21^ο αιώνα» στο ίδιο τεύχος, επιχειρώντας να άρει την ήδη ευρέως «κυκλοφορούσα» αντίληψη μιας γενικότερης «αμερικανικής παρακμής» και να αναζητήσει το νέο ρόλο των ΗΠΑ στον κόσμο του 21^ου αιώνα.

Α.Τι ακριβώς υποστηρίζει καταρχάς ο Μακσέϊν;

Με δεδομένο ότι η ΕΕ , πλην της Βρετανίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, κυβερνάται από δεξιές κυβερνήσεις –ασχέτως της υπουργοποίησης ορισμένων σοσιαλδημοκρατών στις κυβερνήσεις αυτές-ο Μακσέϊν παρατηρεί, πως, σε αντίθεση με τους Τσώρτσιλ, Αντενάουερ και Ντε Γκωλ, οι συντηρητικοί ηγέτες της ΕΕ «δεν είναι διανοητές…έχουν ατροφικό ευρωπαϊκό καπιταλισμό..», επισημαίνει πως «έχουν γυρίσει τις πλάτες τους στο χρυσό κανόνα του συντηρητισμού που είναι «λιγότερο κράτος, λιγότεροι φόροι και περισσότερη αγορά», σημειώνει παογοητευμένος πως «κάνουν στροφή στην ημι-αυταρχική Ρωσία», υπενθυμίζει ότι η Γερμανία της Μέρκελ αντί να ενδυναμώσει το ΝΑΤΟ «μπλοκάρει την ένταξη της Ουκρανίας σε αυτό», ειρωνεύεται την Ελλάδα που επίσης μπλόκαρε την είσοδο της «μικρής γενναίας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ», επαναλαμβάνει τη γνωστή αμερικανική μομφή περί ‘χαμηλών αμυντικών δαπανών στην ΕΕ» και καταλήγει (ευτυχώς χωρίς να φτάνει στο σημείο να νοσταλγεί και να εύχεται ανοικτά σοσιαλδημοκρατική ευρωπαϊκή διακυβέρνηση):«Οι Τσώρτσιλ, Αντενάουερ και Ντε Γκωλ, θα στριφογυρίζουν στους τάφους τους».

Β. Ο Μακσέϊν, αδυνατεί να αποδεχθεί ως πραγματικότητα αυτό που εννόησε ο Ζακαρία στην ανάλυση-του για τον «μετα-Αμερικανικό Κόσμο»: «έχει επέλθει σεισμική μετακίνηση σε εξουσίες και στάσεις, συμπεριφορές… στην Αμερική, ασχολούμαστε ακόμα με τον αντιαμερικανισμό, την ώρα που ο κόσμος έχει μετακινηθεί προς τον υστερο-αμερικανισμό…ο κόσμος παραμένει μονοπολικός , μόνο υπό στρατιωτική διάσταση… στην πραγματικότητα..τώρα αναδύεται ο υπόλοιπος κόσμος..»γράφει ο Ζακαρία, ο οποίος, περισσότερο αισιόδοξος από τον Μακσέϊν, αναγνωρίζει το αναπόφευκτο της ανάδυσης «εθνικισμών, εφόσον βελτιώνεται η οικονομία των κρατών του κόσμου».

Επίσης, πιστεύει πως «η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να είναι ανταγωνιστική», πως η «αμερικανική κοινωνία προσαρμόζεται στο νέο κόσμο των αναδυόμενων δυνάμεων σαν την Κίνα, τη Βραζιλία, την Ινδία», και φυσικά, αφιερώνει ικανό αριθμό παραγράφων για να τονίσει: «αυτά δεν συνεπάγονται κάποια αμερικανική παρακμή, καθώς: «δεν διεξάγονται περισσότεροι πόλεμοι σήμερα όπως εσφαλμένα νομίζουν πολλοί…οι τρομοκράτες περιχαρακώνονται… η Κίνα και η Ινδία έχουν αποδείξει πως δεν θέλουν να γίνουν υπερδυνάμεις, απλώς να καταστούν δυνατότερες εντός του υπάρχοντος διεθνούς συστήματος… ακόμα και η Ρωσία δεν επιθυμεί διακαώς να γίνει η νέα σούπερ-κυρίαρχη δύναμη στον πλανήτη… και τέλος, η Μεσανατολική οικονομία ανθεί εις βάρος του ισλαμικού φονταμενταλισμού που συρρικνώνεται».

Ο Φαρίντ Ζακαρία προτείνει και πιστεύει ότι ο νέος ρόλος των ΗΠΑ στο νέο αιώνα, είναι να βάλει τους λαούς να «συνεργαστούν, αναθεωρώντας τη λειτουργία παραδοσιακών θεσμικών μηχανισμών, σαν του ΟΗΕ και της G8» και μόνη του ανησυχία- που τη μετατρέπει σε εύλογο ερώτημα προς την ηγεσία της χώρας του-είναι αν η «αμερικανική κυβέρνηση και όχι η αμερικανική κοινωνία, μπορεί να προσαρμοστεί στο νέο αυτόν κόσμο»;

Γ.Γιατί τα όσα γράφει ο Μακσέϊν αντιβαίνουν στο «πνεύμα» του Ζακαρία;

Διότι , αν οι δυο τους συμφωνούν στο περιεχόμενο του νέου αμερικανικού ρόλου στον υστερο-αμερικανικό κόσμο, τότε το ύφος του Μακσέϊν δεν ευνοεί τη συνεργασία-και φυσικά και πρωτίστως τη διατλαντική- μεταξύ των λαών υπό την εποπτεία των ΗΠΑ που προτείνει ο Ζακαρία. Αντίθετα, το περιεχόμενο και το ύφος των απόψεων του Μακσέϊν δείχνουν πόσο δίκιο έχει ο Ζακαρία όταν επισημαίνει πως «η Pax Americana έλαβε τέλος»… σημειώνοντας « όσο εμείς στην Αμερική αναρωτιόμαστε γιατί ο υπόλοιπος κόσμος μας μισεί, εν τω μεταξύ αυτοί προχωρούν…»

Κατά πόσο λοιπόν ο «υπόλοιπος κόσμος προχωρεί», εν προκειμένω ο ευρωπαϊκός;

Αναντίρρητα, η ..θλίψη του Μακσέϊν για την εικόνα της ΕΕ, οφείλεται –γιατί αυτό προκύπτει από τα γραφόμενα του- στην παγίωση της Ρωσοευρωπαϊκής ενεργειακής συμμαχίας. Αν όμως έτσι έχει το πράγμα, τότε θα πρέπει η Γερμανία, και όχι συλλήβδην και εκ των υστέρων η ΕΕ, να «κατηγορείται» ως η αρχική εμπνεύστρια του όλου εγχειρήματος, και μαλιστα, η Γερμανία του σοσιαλδημοκράτη Γκέρχαρντ Σρέντερ, που πρώτος είδε το γερμναικό εθνικό συμφέρον από μάι συνετή ενεργεικαή διπλωματία με τη Ρωσία.

Επίσης, ο αμερικανικός γεωγραφικός απομονωτισμός, δεν δικαιολογεί πλέον την άγνοια της ευρωπαϊκής κουλτούρας, μιας κουλτούρας, που ασχέτως πολιτικών πεποιθήσεων των όντων που την απαρτίζουν, δεν έκρυψαν ποτέ τον προβληματισμό τους ενώπιον της διηνεκούς αμερικανικής παρότρυνσης για άυξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, ακόμα και μετά την 11^η Σεπτεμβρίου του 2001, όταν η τρομοκρατία και η ασφάλεια της Δύσης ήταν «top stories» στη δυτική πολιτική, στρατιωτική και διπλωματική σκακιέρα. Το «παράπονο» του Μακσέϊν, δείχνει την εμμονή στην πεποίθηση πως , και στο νέο αιώνα, η παγκόσμια ειρήνη και ισορροπία στηρίζεται στη στρατιωτική ισχύ, αυτήν που εκ των πραγμάτων –βεβαίως, και εν πολλοίς αναπόφευκτα, «ύμνησαν» οι Ψυχροπολεμικοί ηγέτες».

Ωστόσο, ο Μακσέϊν και οι λοιποί αμερικανοί αναλυτές που πιστεύουν από τη μία πως οι ευρωπαίοι ηγέτες δεν διαθέτουν «σκέψη» αλλά μόνο «λιμουζίνες», όπως γράφει, (προφανώς υποτιμώντας τη «σκέψη» του πιστού συμμάχου των ΗΠΑ Μπερλουσκόνι να συναντηθεί με τον Πούτιν την επαύριον της εκλογής του στην Ιταλία) μπορεί να κοιμάται , όχι πια ήσυχος, απλώς, λιγότερο ανήσυχος απ όσο δείχνει: Η ΕΕ , που γεωγραφικά εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ Ατλαντικού και Ασίας, είναι φανερά πια αφοσιωμένη στην υπηρεσία της εύρυθμης λειτουργίας του αποκαλούμενου πολυμερούς συστήματος άσκησης πολιτικής, απαρνούμενη οριστικά τη μονομέρεια του αμερικανικού «ή είστε μαζί μας ή εναντίον μας». Από την άλλη, η άμεση και έμμεση «συμπραξη» του Σαρκοζύ και του Μπράουν για να είναι ο Τόνυ Μπλερ το επόμενο «ναμπερ ουάν» στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, σε αντίθεση με τη Γερμανία , δείχνει, αφενός τη συνέχιση της παρουσίας ενός ισχυρού ρεύματος ατλαντιστών εντός της ΕΕ, αφετέρου, τη συνέχιση της ενδοευρωπαϊκής διένεξης (γαλλογερμανικής) που εμποδίζει την ΕΕ από την ουσιαστική, πολιτική ολοκλήρωση –της.

Δ. Απλούστερα και συνοψίζοντας: Η αμερικανική παρακμή συνίσταται στην αδυναμία της ηγεσίας της να αντιληφθεί ότι η οικονομική παγκοσμιοποίηση , βελτιώνοντας τη ζωή των ανθρώπων, τους έκανε να συνειδητοποιήσουν τη σημασία της πολιτιστικής και εθνικής ταυτότητας –τους. Αυτή, πέραν του να λειτουργεί ως εργαλείο στην οικονομική διπλωματία και στις γεωπολιτικές σκοπιμότητες, κάνει τον κοσμοπολίτη άνθρωπο του 21^ου αιώνα, να είναι μεν «μιγάς» λόγω της αδιάκοπης πολιτιστικής επικοινωνίας, συγχρόνως δε και φανερά αναζητητής του δικού του Προσωπικού εαυτού, ενός εαυτού που δεν βρίσκει πια νόημα στο να είναι «αντι». Κατά συνέπεια και κατά τα λοιπά, η «εξέγερση των συντηρητικών» στην ΕΕ και η προσέγγιση της τελευταίας με τη Ρωσία, με ή χωρίς αμερικανική παρακμή, δεν αλλάζει το αυτονόητο: η ΕΕ , και μέσα από τις ενδο-διαμαχες της, εξακολουθεί να «ανήκει εις τη Δύσιν»…

* “Απογευματινή τη Κυριακής”, 11-05-08