Το λημέρι

*** Tης: ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ

(“Απογευματινή¨”, Ιανουάριος 2007)

Η Ευρώπη είναι ο τόπος που γεννήθηκα και τη λατρεύω όσο τη λάτρεψε ο Δίας μόλις την πρωτοείδε. Ο Δίας είχε πολλές ερωμένες βέβαια, αλλά δεν φερόταν σε όλες το ίδιο. Τη συγκεκριμένη, λέει ο μύθος, την απήγαγε, τόσο αποφασισμένος ήταν να την κατακτήσει. Ας μη ξεχνάμε όμως, ότι ο Δίας δεν ήταν ένας τυχαίος άνδρας. Εκτός από ερωτιάρης, ήταν ο ηγέτης των Θεών του Ολύμπου. Σκεφτόταν σφαιρικά…

Η Ευρώπη λοιπόν, κουβαλούσε από τότε, και έχει μέχρι σήμερα, πολλά ελαττώματα. Αλλά έχει ακόμα περισσότερα προτερήματα ,και κυρίως, έχει κάτι που, στα δικά μου μάτια, την καθιστά οριστικά και αμετάκλητα Hγερία του παγκόσμιου πολιτισμού: είναι βαθιά… αναρχική. Για να μην παρεξηγηθώ, είναι τέτοια και τόσο αναρχική, ώστε να έχει δωρίσει στην ανθρωπότητα μια Ελληνική Επανάσταση, μια γαλλική επανάσταση, μια άνοιξη της Πράγας, ένα Μποντλέρ, ένα «κουφό» Μπετόβεν, ένα Σωκράτη, ένα Γκαίτε, έναν Μαντσίνι. Αυτή , είναι φυσικά η δική μου, ταπεινή γνώμη. Και υπό την έννοια αυτή, είναι πολύ φυσικό να πικράθηκα αφάνταστα, διαβάζοντας το προχθεσινό άρθρο του ραβίνου Ντέϊβιντ Μέϊερ, στη «Τζερούσαλεμ Ποστ», που μιλούσε για τη σύγκρουση που έχει αναδυθεί μεταξύ της «Νέας Ευρώπης και της εβραϊκής του ταυτότητας», σύγκρουση τόσο δυνατή, όπως πιστεύει, που να τον αναγκάζει να δηλώνει:«Εμείς , οι Εβραίοι της Ευρώπης που γίναμε μάρτυρες του Ολοκαυτώματος 6 εκατομμυρίων δικών μας, διαπιστώνουμε σήμερα πως είμαστε ανίκανοι να συμβαδίσουμε στον πολιτικό προσανατολισμό της παλιάς ηπείρου. Και, αν αυτό που συμβαίνει σήμερα, δεν συνιστά το ύστατο κάλεσμα εγρήγορσης για την Ευρώπη, μου φαίνεται ότι , 200 χρόνια μετά τη χορήγηση ευρωπαϊκής υπηκοότητας σε μας, η παρουσία μας <στην ήπειρο> φθάνει στο τέλος της». Γιατί νιώθει έτσι ο ραβίνος;

Ο γεννημένος στη χώρα που γέννησε το 1789, τη Γαλλία , εξηγεί στο άρθρο του, που φέρει τον τίτλο « η Ευρώπη δεν γνωρίζει το Κακό»,ότι έχει τρομάξει από τον ευρωπαϊκό αντισημιτισμό, και κυρίως από τη συλλογική ευρωπαϊκή αντίδραση της αδιαφορίας και της απόπειρας κατευνασμού (εννοεί την ευρωπαϊκή στάση στο ζήτημα του Λιβάνου και του Ιράν) γιατί η Ευρώπη λατρεύει , γράφει ο ραβίνος, το συμβιβασμό και είναι φανατική υπέρ της «μη βίας».

Στη συνέχεια, αφού εξηγεί το γιατί η θρησκευτική του πίστη τον υποχρεώνει να μάχεται το Κακό και συγχρόνως να μην αρνείται τον συμβιβασμό, επισημαίνει: «…το ερώτημα όμως, είναι: να συμβιβάζεσαι και να διαλέγεσαι με ποιον; Αλλιώς, από μόνες τους οι έννοιες «συμβιβασμός» και «διάλογος» δεν έχουν εγγενή αξία…»

Αυτή είναι λοιπόν η εικόνα που έχει για την Ευρώπη, ένας κάτοικός της, ιουδαϊκής καταγωγής. (jewesness, γράφει ο ίδιος, αναφερόμενος στην ταυτότητα του). Συμβαίνει όμως, να μην βλέπουμε πάντα, και την εικόνα που έχει ο Άλλος για μας. Τα δικά μου βιώματα, η δική μου κουλτούρα και οι δικές μου προσδοκίες από την πολιτική εξουσία και από την κοινωνία που ζω, αφορούν και σχετίζονται με τη γενιά των σημερινών 35αρηδων Ευρωπαίων, όπερ σημαίνει αμέσως-αμέσως, με μια γενιά που ζει στη δίνη του κοσμοπολιτισμού και της πολιτικής και οικονομικής παγκοσμιοποίησης.

Υπό το πρίσμα λοιπόν του ανθρώπου που ανήκει στη γενιά των Ευρωπαίων 35αρηδων και μόνον , θεωρώ ότι ο ραβίνος παραπονείται άδικα και μιλά υπεραπλουστευτικά για την Ευρώπη, για τέσσερις λόγους, των οποίων «εικόνα», δεν έχει.

Λόγος πρώτος: Η δική μου, ευρωπαϊκή γενιά, γεννήθηκε και ζει σε καθεστώς δημοκρατικό. Δεν έζησε το ολοκαύτωμα, αφού δεν βίωσε τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Συνεπώς, είναι αδύνατον, με όλα τα σεμινάρια, τα ντοκιμαντέρ, την ποίηση και τη λογοτεχνία του κόσμου, να αισθανθεί αυτό που αισθάνθηκαν οι Ευρωπαίοι παππούδες μου όταν περνούσαν την πύλη του Νταχάου .Η δική μου γενιά μπορεί να συν-αισθανθεί τη φρίκη, μπορεί-και υποχρεούται- να παλέψει για να μην επαναληφθεί ένα δεύτερο Ολοκαύτωμα, και μπορεί και υποχρεούται να σέβεται τη μνήμη των εξι εκατομμυρίων εξολοθρευθέντων. Επιπλέον, για να λέμε τα πράγματα με το όνομα τους, η δική μου γενιά οφείλει να πράττει –και το πράττει- έτσι, όχι από καλοσύνη, συμπάθεια και συναισθηματισμό, αλλά από έννομο συμφέρον! Διότι ουδείς εχέφρων πολίτης ευνοεί ολοκληρωτισμούς και φασίζουσες νοοτροπίες στη Δύση του 21^ου αιώνα, αλλά όλοι επιζητούμε την ελευθερία μας και τη δημοκρατία. Ναι, υπάρχουν νεοναζί και ισλαμοφασίστες στην Ευρώπη. Αλλά αν επιλέξαμε την παγκοσμιοποίηση, ιδού η ρόδος, ιδού και το πήδημα μέσα στο χωνευτήρι της παγκοσμιοποίησης που πρώτοι οι Εβραίοι έλεγαν όταν την προέβαλαν πως «αυτή τα αλέθει όλα»: Στο όνομα του πλουραλισμού, της Δημοκρατίας και της ελεύθερης έκφρασης δεν επέτρεψε η παγκοσμιοποιημένη Δύση να υπάρχει ο Ίρβινγκ επί παραδείγματι; Απ όσο θυμάμαι, ακόμα και επιφανείς Εβραίοι διανοητές, όταν εκδικαζόταν η υπόθεση του φιλοναζί «αναθεωρητικού ιστορικού», βγήκαν να πουν και να γράψουν πως «δεν φιμώνεται η ελεύθερη έκφραση»!

Το Ολοκαύτωμα λοιπόν έγινε, μεριμνούμε ποικιλότροπα για να μην επαναληφθεί, και από κει κι ύστερα, το αίσθημα της απειλής, του φόβου και του διωγμού που εξακολουθούν να έχουν άκρως δικαιολογημένα κάποιοι επιζώντες Εβραίοι στο 2006, δεν μπορεί να γίνει πολιτικό επιχείρημα και εργαλείο για τον 35αρη Ευρωπαίο γιατί απλούστατα δεν του χρειάζεται! Η πολιτική πράξη στην παγκοσμιοποιημένη εποχή και σε καθεστώς Δημοκρατικό, είναι απόρροια ορθολογισμού και ικανότητας επίλυσης προβλημάτων με στόχο την αρμονική συνύπαρξη των λαών, δεν θα πρέπει να συγχέεται με αισθήματα φόβου και απειλής, αισθήματα που αφορούν μονάχα παρωχημένες , εθνοκεντρικές πολιτικές. Διαβάζω το άρθρο του ραβίνου , και έχω την εικόνα ενός Ισραηλινού που ζει στην Ευρώπη και μιλά ως πολίτης του έθνους του Ισραήλ, όχι ως πολίτης της Ευρώπης, η οποία –υπενθυμίζω-είναι Ένωση!

Λόγος δεύτερος: η προσωπική μου θρησκευτική παράδοση, είναι η Ορθόδοξη Χριστιανική. Σύμφωνα με αυτήν, πιστεύω στην Παλαιά , και όχι μόνο στην Καινή, Διαθήκη. Στο σημείο αυτό, είναι που η δική μου, μονοθεϊστική θρησκεία, συναντάται με τον Ιουδαϊσμό. Επίσης, η δική μου πίστη, αξιώνει από μένα να προσπαθώ να απαντώ στο Κακό του συνανθρώπου μου με Καλό, να μην πετάω λίθους στις πόρνες γιατί δεν είμαι αναμάρτητη, αλλά επίσης με υποχρεώνει να προφυλάσσω τον εαυτό μου από τους κινδύνους και«από τους κακούς», παίρνοντας και μαστίγιο αν χρειαστεί, ενώ απαιτεί από μένα να συντάσσομαι με τους κοινά αποδεκτούς κοινωνικούς κανόνες, αποδίδοντας τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, και τα του Θεού τω Θεώ. Μου ζητά να προστατεύω το σώμα μου ως ναό της ψυχής, άρα , αν μου επιτεθεί κάποιος δεν θα μείνω με σταυρωμένα τα χέρια. Από την άλλη –και εδώ θέλω να προλάβω αυτόν που θα ισχυριστεί ότι μιλώ αντιφατικά ή μπερδεμένα- στον Χριστιανισμό, η μέγιστη αρετή μετά την ταπείνωση, είναι αυτή της διάκρισης. Πρακτικά και κοινωνικά(για να χρησιμοποιήσω και εγώ τη Θεολογία ως εργαλείο στην κοινωνία κατά τον ίδιο τρόπο που το κάνει ο ραβίνος)αυτό σημαίνει ότι δεν αυτοδικώ, ούτε παίρνω τα όπλα κάθε φορά που ατομική ή συλλογική οντότητα μου επιτίθεται. Είμαι μέλος δομημένης κοινωνίας, και αλίμονο αν δεν πειθαρχήσω σε περιπτώσεις που επιβάλλεται η αυτοκυριαρχία , όπως αλίμονο αν δεν αμυνθώ όταν η χώρα μου δεχθεί επίθεση. Από πού κι ως που όμως η όποια θρησκευτική παράδοση, σχετίζεται με τον όποιο πολιτικό προσανατολισμό της Ευρώπης;

Λόγος τρίτος λοιπόν: Ας μιλήσουμε εβραϊκά: hilonim (=λαϊκός,κοσμικός) Mπορώ να είμαι ένας πολύ πιστός εβραίος, χριστιανός, μουσουλμανος 35αρης. Αλλά αυτό είναι αδιάφορο για την πολιτική εξουσία και έτσι πρέπει να είναι. Η πολιτική εξουσία οφείλει να μεριμνά για τη διασφάλιση των θρησκευτικών ελευθεριών όλων ημών των 35αρηδων που –ξανατονίζω- μεγαλώνουμε και γερνάμε μέσα στην παγκοσμιοποίηση που οι «μεγαλύτεροι» μας δίδαξαν. Ακόμα και στην Ελλάδα, όπου το Κράτος δεν είναι χωρισμένο από την Εκκλησία, δεν υπάρχει κληρικός μέσα στο Κοινοβούλιο. Στην Κνεσέτ όμως, υπάρχει. Οι εβραίοι λένε το φαινόμενο «πλουραλισμό» και ‘δημοκρατία’. Εγώ και η παγκοσμιοποιημένη , ευρωπαϊκή γενιά μου το λέμε «κατάλοιπο εθνοκεντρικού κράτους», γιατί, ακόμα κι όταν θρησκεύουμε, έναντι της εξουσίας (αναγκαζόμαστε να) είμαστε hilonim. Ξέρω πολλούς ανθρώπους από το Ισραήλ, που όταν έρχονται στην Ευρώπη, εξαίρουν την παγκοσμιοποίηση, την ανάγκη ύπαρξης κοσμικού κράτους, τα δικαιώματα των μειονοτήτων, τα δικαιώματα των ομοφυλοφύλων και την ανάγκη καθιέρωσης της εθελοντικής στρατιωτικής θητείας σε εθελοντική βάση. Παραπονούνται για αντισημιτισμό στην ΕΕ και για αδιαφορία του μέσου Ευρωπαίου έναντι της ισλαμικής απειλής. Είναι οι ίδιοι που , όταν γυρνούν στο Ισραήλ, φορούν το κεπά και σκαρώνουν δεκατρία με δεκαπέντε παιδιά γιατί ανήκουν στο ακροδεξιό , υπερορθόδοξο Σαα, φτύνουν τους στρατιώτες που τους ικετεύουν να φύγουν από τους εποικισμούς, τους ίδιους στρατιώτες που μετά τους στέλνουν στο φιάσκο του Λιβάνου και κλαίνε όταν τους δουν σκοτωμένους. Είναι οι ίδιοι που αρνούνται το δικαίωμα στους παλαιστινίους φοιτητές να μπουν στο Ισραήλ , ενώ το εβραϊκό πανεπιστήμιο τους έχει ήδη δεχθεί (θυμίζω την παράκληση της ισραηλινής υπουργού παιδείας στον υπουργό αμυνας να επιτρέψει στους παλαιστινίους φοιτητές να εισέλθουν στο Ισραήλ για να κάνουν το ντοκτορά στο Πανεπιστήμιο) και είναι οι ίδιοι που, ενώ το 1948 υπηρετούσαν το Σιωνισμό πιστεύοντας στο δικαίωμα των εβραίων να επιστρέψουν στην εστία τους και να ιδρύσουν ελεύθερο και κυρίαρχο κράτος, σήμερα σνομπάρουν τους Εβραίους της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ (εξαιρούν τον Σαράνσκι) που μεταναστεύουν στο Ισραήλ, και φωνάζουν πως δεν έχουν «χώρο για να τους δεχθούν», ωρυόμενοι από την άλλη για τη δημογραφική συρρίκνωση του ισραηλινού κράτους.

Λόγος τέταρτος: η σύγκρουση του ραβίνου Μέϊερ, είναι βαθύτατα προσωπική και ψυχολογική. Αφορά το πώς ο ίδιος και το Ισραήλ οριοθετούν την πολιτική και πολιτιστική ταυτότητα τους. Λέω «Ισραήλ», γιατί, αν ένιωθε παιδί της Ευρώπης , θα έπρεπε , ως παιδί της Ευρώπης, να δηλώνει «ευρωπαίος» με χώρα καταγωγής τη Γαλλία, όπου γεννήθηκε. Και γω είμαι Ορθόδοξη, αλλά ως πολίτης, δηλώνω Ευρωπαία, με χώρα καταγωγής την Ελλάδα, όχι το Βυζάντιο ή το Ελληνορθόδοξο πατριαρχείο των Ιεροσολύμων. Ειδικά το τελευταίο, θα μου άρεσε πολύ να το δηλώνω, αλλά επειδή τυχαίνει να έχω επισκεφθεί και τους Αγίους Τόπους και το Ισραήλ, είμαι πεπεισμένη πως αν δήλωνα εκεί κάτι τέτοιο, ουδείς θα αντιλαμβανόταν το θεολογικό, αγαπητικό υπόβαθρο της δήλωσης μου, και την κοσμοπολίτικη /παγκοσμιοποιημένη χροιά της, αλλά θα προέβαλα ως « ξένη απειλή» στα μάτια ενός Ντέϊβιντ Μέϊερ.Η σύγκρουση δεν αφορά λοιπόν τον ευρωπαϊκό πολιτικό προσανατολισμό. Αυτός έχει φανεί και φαίνεται από τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών στο ΝΑΤΟ και στον ΟΗΕ, συμμετοχή υπεύθυνη, που κοστίζει σε χρήμα και ενίοτε και σε αίμα, αφού συμβαίνει κυανόκρανοι να βάλλονται σε ειρηνευτικές αποστολές .

Η σύγκρουση, αφορά λοιπόν την αδυναμία του ραβίνου να δει την εικόνα του Ισραήλ και τον δικαιολογημένο πανικό του, βλέποντας ότι το κράτος του 1948 για το οποίο ο ίδιος και οι δικοί του αγωνίστηκαν, σήμερα έχει ασαφή εδαφικά όρια και η σιωνιστική πολιτική κουλτούρα εξέλιπε ως αποτυχούσα να προσαρμοστεί στη «ρευστή, διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα». Αφορά επίσης και τη διαφωνία του ραβίνου, με πολλά παιδιά του Ισραήλ, διαφωνία τόσο έντονη και με τέτοιο τρόπο εκδηλούμενη, που κάνει τα παιδιά αυτά απλώς να επιλέγουν να ζουν στη διασπορά. Γιατί, μπορεί πολλοί από τους μη –εβραίους να βλέπουν το «εβραϊκό λόμπι» ως ένα ενιαίο πράγμα, αλλά είναι κοινό μυστικό ότι οι εβραίοι της Γαλλίας ή των ΗΠΑ ή της Ιταλίας ή της Γερμανίας, δεν είναι σώνει και καλά μεταξύ τους και με το Ισραήλ «δεμένοι». Οι εποχές όπου ο καλός εβραίος της διασποράς ενίσχυε οικονομικά το Ισραήλ, σιγά –σιγά περνούν στο παρελθόν. Σήμερα, ναι, ο εχθρός είναι (και) ο Αχμαντινετζάντ. Κι είναι και τρελός. Αλλά στη μομφή του ραβίνου πως η Ευρώπη δεν «βλέπει» την απειλή του κυρίου αυτού, ως Ευρωπαία «αναρχική» έτσι όπως αρχικά προσδιόρισα τον όρο, η δική μου -προς το παρόν- απάντηση είναι: «αστον τρελό στην τρέλα του». Γιατί ο τρελός θέλει σαφώς ψυχιατρείο, αλλά και η καθημερινότητα του υγιούς 35αρη, δεν μπορεί να περιστρέφεται μονίμως και αδιαλείπτως γύρω από τον μικρόκοσμο του κυρίου αυτού, εκτός αν αποφασίσουμε να του κρατήσουμε συντροφιά στην τρέλα του.

Εξάλλου, υπάρχει κι ένας άλλος εχθρός: ο εαυτός μας. Σχετίζεται με την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της σύγκρουσης , για την οποία μιλά ο ραβίνος. Συγκρούεται πράγματι η εβραϊκότητα με την Ευρώπη ή συγκρούεται η ισραηλινή κοινωνία στο εσωτερικό της, κάτι , που, στο κάτω-κατω, είναι απολύτως υγιές; Η Γκούς Σαλόμ, αριστερή οργάνωση, πλην, εβραϊκή, κατηγορεί ευθέως τον Λίμπερμαν για ρατσισμό και ακροδεξιά νοοτροπία, προειδοποιώντας πως , αν τα καταφέρει και μπει στον κυβερνητικό συνασπισμό, θα «σηκωθεί μαύρη παντιέρα πάνω από το Ισραήλ;» Δεν υπάρχει λοιπόν ακροδεξιά και ρατσισμός μόνο στην ΕΕ. Τι άλλο υπάρχει σήμερα στην κοινωνία του Ισραήλ; – Εβραίες που διεκδικούν μία «θεολογική θεώρηση της Βίβλου από γυναικεία σκοπιά», και Ισραηλινοί πολίτες που αξιώνουν απαντήσεις από την κυβέρνηση για το φιάσκο του Λιβανου. Επίσης, υπάρχουν πολίτες που φωνάζουν για την αναγκαιότητα της καθιέρωσης εθελοντικής θητείας ανθούντος μάλιστα του αντισημητικού μένους του Αχμαντινετζαντ. Πώς προκύπτει λοιπόν ότι η Ευρώπη είναι αυτή μόνο που «δεν είναι σοβαρή έναντι της ισλαμικής απειλής», ενώ, συλλήβδην οι εβραίοι είναι οι μόνοι συνειδητοποιημένοι σχετικά με το ζήτημα;

Στο διά ταύτα, σεβαστέ ραβίνε Μέϊερ, η γενιά των ευρωπαίων τριανταπεντάρηδων, σας διαβεβαιώνει πως έχετε την ευγνωμοσύνη της για τους αγώνες σας να μην επαναληφθεί ποτέ , εις βάρος κανενός , ένα ολοκαύτωμα, και σας περιβάλλει με αγάπη, υπενθυμίζοντας σας τους στίχους του Χαϊμ Γκούρι:

«Φιλία, θα σε κουβαλάμε μέσα μας σιωπηλά,

γκρίζα,αμίλητη και σοβαρή,

μεσα στις μεγαλες νύχτες του τρόμου,

εσύ, παρέμεινες καθαρή και φλογερή».