Το λημέρι

«Rethinking the national interest», τιτλοφορείται το κείμενο που έγραψε για το τελευταίο τεύχος του Foreign Affairs η Αμερικανίδα ΥΠΕΞ Κοντολίζα Ράϊς. Σε ένα εξαιρετικής συγκρότησης κείμενο, η Αμερικανίδα Συντηρητική επικεφαλής του Στέητ Ντιπάρτμεντ, ξεκινά από την αναπόφευκτη « επαναθεώρηση» του «εθνικού συμφέροντος» των ΗΠΑ μετά τις επιθέσεις της 11^ης Σεπτεμβρίου 2001. Με μια πρώτη ματιά, το κείμενο αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ο απολογισμός των λαθών και των επιτευγμάτων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής της Ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης Μπους στην οκταετία 2001-2009». Στην πραγματικότητα, το κείμενο –εν πολλοίς και εν ολίγοις μια πολύτιμη μαρτυρία για τον ιστορικό του μέλλοντος-θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως «η αλφαβητος της Αμερικανικής πολιτικής σκέψης και στοχοθεσίας στον 21^ο αιώνα» ασχέτως κομματικών τοποθετήσεων: Ένας Δημοκρατικός, θα ταυτιζόταν απόλυτα με τα «μηνύματα» του κειμένου αυτού της Κοντολίζα Ράϊς , ειδικά αν τον διαβεβαίωναν πως το κείμενο αυτό θα αναγνωσθεί από πολίτες που ζουν στην άλλη μεριά του Ατλαντικού Ωκεανού.

Η αλήθεια είναι πως το κείμενο αυτό περιέχει πολλές –και συχνά πικρές-απλές αλλά και γυμνές, αλήθειες, που δεν αφορούν μόνο τις ΗΠΑ, αλλά κάθε κράτος που θέλει να ανήκει στο κλαμπ των σύγχρονων, δημοκρατικών κρατών. Όταν η Ράϊς υποστηρίζει σε μια αποστροφή της, πως «εθνικό συμφέρον» σημαίνει «ίσες ευκαιρίες για όλους» αλλά όχι καταναγκαστικά «ίσο αποτέλεσμα», «δείχνοντας» ευγενικά στην ΕΕ και στην συχνά υπεραπλουστευμένη και λανθασμένη περί δημοκρατίας αντίληψη που η τελευταία έχει, έχει απόλυτο δίκιο: «Η κοινωνία των πολιτών» , ως αντίληψη και φαινόμενο στην ΕΕ, μοιάζει περισσότερο να κινείται σε μια εξισωτική λογική, άκρως υπονομευτική στην ουσία , της ίδιας της δημοκρατίας. Δεν έχουμε ακόμα αντιληφθεί-ή μας συμφέρει να μην αντιλαμβανόμαστε-πως ίσα δικαιώματα έχουμε όλοι, όχι όμως και ίδιες ικανότητες ή και ίδια συμφέροντα. Ό,τι όμως «διαφέρει», όχι μόνο δεν είναι απαραίτητα ατραπός σε αντιδημοκρατικές συμπεριφορές, αλλά αντιθέτως, ευνοεί την παγίωση των δημοκρατικών θεσμών, γιατί ανοίγει το δρόμο για περαιτέρω βελτιώσεις και δυναμώνει τον πλουραλισμό.

Η Ράϊς έχει ακόμα δίκιο όταν μιλά για την ανάγκη εκδημοκρατισμού της Μέσης Ανατολής και της Ασίας προς όφελος της διεθνούς σταθερότητας. Και ουδείς μπορεί να της προσάψει το παραμικρό όταν ονειρεύεται μια παγκόσμια τάξη στελεχωμένη από κράτη με κοινές και σταθερές, δημοκρατικές και ανθρωπιστικές αξίες. Επίσης, εκφράζει και αντιπροσωπεύει το δυτικό κοινό νου όταν λέει το αυτονόητο: Η Χαμάς δεν μπορεί να είναι και πολιτικό κόμμα και τρομοκρατική οργάνωση, και κίνημα μαζί και κυβέρνηση, με το σκεπτικό πως κέρδισε στις εκλογές». Και κυρίως, είναι πολύ γενναίο για εκείνη να ομολογεί: « … Για εξήντα χρόνια, υπό Δημοκρατικές και Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις, η βασική διαπραγμάτευση(bargain) που καθόριζε την αμερικανική παρέμβαση και δέσμευση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, ήταν η ακόλουθη: Υποστηρίζαμε αυταρχικά καθεστώτα και αυτά υποστήριζαν κοινά μας συμφέροντα για την περιφερειακή σταθερότητα. Μετά την 11^η Σεπτεμβρίου όμως, έγινε ξεκάθαρο ότι αυτή η παλιά συναλλαγή είχε παραγάγει ψεύτικη σταθερότητα….». Και είναι , τέλος, εντυπωσιακά ειλικρινής, όταν γράφει: «… Το να δηλώσουμε όμως, ότι πρέπει να προωθήσουμε , είτε τα συμφέροντα για την ασφάλειά μας, είτε τα δημοκρατικά ιδανικά μας, είναι επί του παρόντος, λάθος επιλογή….Η Αμερική δεν είναι Μη Κυβερνητική Οργάνωση και πρέπει να εξισορροπεί μυριάδες παραγόντων στις σχέσεις της με όλες τις χώρες. Μακροπρόθεσμα όμως, η ασφάλειά μας εξαρτάται από την επιτυχία των ιδανικών μας: ελευθερία, ανθρώπινα δικαιώματα, ανοικτή αγορά, δημοκρατία και επιβολή του νόμου».

Το πρόβλημα είναι αλλού: Στο πώς γίνεται αντιληπτό το ερώτημα που η ίδια η Ράϊς θέτει και απαντά σε άλλο σημείο του κειμένου της: «Είναι η Αμερική ένα έθνος σε παρακμή»;

Η Αμερικανίδα Υπουργός λέει πως όχι, επειδή, παρά τα προβλήματα (της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και των πολέμων στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, αλλά και των διενέξεων σε άλλες ζώνες της υφηλίου) οι ΗΠΑ παραμένουν ισχυρότατη –και ηγετική ως παρουσία-χώρα στον οικονομικό και στρατιωτικό τομέα.

Συμπληρώνοντας την απάντηση, θα αναφέραμε και έναν επιπρόσθετο λόγο, λόγο που πολλά χρόνια πριν κατέγραψε με μια του φράση ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Καραμανλής: «Ανήκομεν εις τη Δύσιν». Όσες συνεργασίες και στρατηγικές συμμαχίες κι αν διαμορφώνονται και διαμορφωθούν από κράτη της δύσης με κράτη και καθεστώτα της Ανατολής υπέρ της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης και της κοινής αντιμετώπισης κάθε μορφής διακρατικών προκλήσεων των καιρών, στο βάθος, ο «δυτικός» άνθρωπος, θα διαφέρει από τον «ανατολικό». Ο κινεζικός, επί παραδείγματι, πολιτισμός είναι μεγαλειώδης. και αξιοσέβαστος, αλλά η κινεζική νοοτροπία –επί του παρόντος τουλάχιστον- δεν μοιάζει σε τίποτα με αυτήν του μέσου δυτικού.

Υπό αυτήν τη διάσταση, όχι απλώς το αμερικανικό έθνος, «που αφομοιώνει κάθε καταγωγής πολίτες», όπως γράφει η Ράϊς, δεν είναι σε παρακμή, αλλά αντίθετα, «είμαστε όλοι Αμερικανοί».

Όμως, αυτά εννοούν κάποιοι όταν αναρωτώνται για πιθανή «παρακμή» των ΗΠΑ; Αφορά το ερώτημα-το σύγχρονο, αμερικανικό ζήτημα κατ ουσίαν- στην οικονομική και στρατιωτική ισχύ και στη δημιουργική αμερικανική φαντασία και στην ελευθερία έκφρασης, ή σε κάτι διαφορετικό αν όχι βαθύτερο;

-Στην πραγματικότητα, ο λόγος περί «αμερικανικής παρακμής», είναι ψευδής , εφόσον η λέξη «παρακμή» ταυτιστεί με την οικονομική και στρατιωτική ισχύ: «Αυτοκρατορία» ή «δημοκρατία», οι ΗΠΑ είναι και θα παραμείνουν πρωτοπόρες ως προς αυτά. Η συζήτηση όμως περί «παρακμής» είναι πέρα για πέρα αληθής και σοβαρή, όταν παρεμβαίνει η εμμονή «στη μοναδικότητα του ρόλου της Αμερικής στον κόσμο», για την οποία μιλά η Ράϊς: « … ο μοναδικά αμερικανικός ρεαλισμός…που παντρεύει τον ιδεαλισμό με τα εθνικά συμφέροντα… Δείξαμε ότι παντρεύοντας την αμερικανική ισχύ με τις αμερικανικές αξίες, θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε φίλους και συμμάχους να επεκτείνουν τα σύνορά τους σε ό,τι πιο ρεαλιστικό για την περίοδο εκείνη..».

Είναι περισσότερο από προφανές: όροι μεσσιανικής σημειολογίας –αλαζονικής μονομέρειας θα την αποκαλούσαμε πριν δύο χρόνια- όπως «μοναδικός ρόλος στον κόσμο» και απόπειρα κατοχύρωσης..ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων στις αξίες που αποκαλούνται «αμερικανικές» ενώ είναι πανανθρώπινες και για αυτό διαχρονικές, πιστοποιούν την ύπαρξη αμερικανικής παρακμής αφού εγκαινιάζουν αντινομίες και αντιφάσεις, «ερεθίζοντας» ταυτόχρονα άλλες δυνάμεις και άλλα κράτη , που εύλογα ορθώνουν τις δικές τους αξίες και προβάλλουν το δικό τους ρόλο στην Ιστορία και στη διεθνή σταθερότητα. Άραγε, είναι «μοναδικά αμερικανικός ρεαλισμός» ή μια ακόμα κατάδειξη της αμερικανικής παρακμής και μαζί,αθέλητη αντίκρουση των οραμάτων της Ράϊς και της κυβέρνησης –της, η φράση: «Ο Στάλιν δολοφόνησε περισσότερους ανθρώπους από τον Χίτλερ…όπως έγραψε ο Τζωρτζ Στάϊνερ, «το να υπονοείς ότι η Σοβιετική τρομοκρατία είναι εξίσου ειδεχθής με τον Χιτλερισμό δεν είναι μόνο χυδαία υπεραπλούστευση, αλλά και ηθική αναξιοπρέπεια».( Jonah Goldberg, Los Angeles Times, 5 –08-08).

Αν η αμερικανική σκέψη «μετρά» τα εγκλήματα των ολοκληρωτικών καθεστώτων, μαύρων ή κόκκινων, με την ποσότητα των τάφων που άφησαν πίσω τους οι μεν και οι δε, κι αν μετριάζει την επικινδυνότητα του κάθε Χίτλερ ο «ευγενέστερος» τρόπος με τον οποίο –κατά τον Στάϊνερ προφανώς- επέλεγε ο «γερμανός ηγέτης» να σκοτώνει τα θύματά του, τότε η αμερικανική παρακμή, είναι σαφής, και σαφώς δεν σχετίζεται στην τελική ανάλυση με την πορεία της αμερικανικής οικονομίας. Συνεπώς, ο Μπους είχε αναφαίρετο δικαίωμα στο όραμα μιας παγκόσμιας δημοκρατικής τάξης. Αλλά , όχι ως εκφραστής του «αμερικανικού μοναδικού ρόλου», αλλά ως εκπρόσωπος μιας κοινωνίας που , δυστυχώς, παρακμάζει και που ωστόσο, έχει δικαίωμα να οραματίζεται.

Της: ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ , Απογευματινή της Κυριακής, 10-08-08