Το λημέρι

1. Αποτιμώντας τη G20: H σημασία της ψυχραιμίας

Λίγες μέρες μετά την Σύνοδο κορυφής των είκοσι πιο ανεπτυγμένων οικονομικά κρατών του πλανήτη στην Ουάσιγκτον, η πιο ενδεδειγμένη πράξη θα ήταν να (ξανα)διαβασουμε όλοι τη «Σημασία της ψυχραιμίας στο γήπεδο» του Νέρι Καστίγιο! Κι αυτό, για τρεις λόγους: Ο πρώτος σχετίζεται με τη Σύνοδο αυτήν καθαυτήν. Ο δεύτερος με τις οικονομικές εξελίξεις μετά τη Σύνοδο και ο τρίτος, σχετίζεται με τον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης στην Ασία.

Ας ξεκινήσουμε από τη Σύνοδο του περασμένου Σαββατοκύριακου: Επιχειρώντας μια πρώτη αποτίμηση -της, φαίνεται ότι το μόνο που συνέβη στη διάρκεια της συνόδου αυτής, ήταν να συμφωνήσουν όλοι ότι χρειάζεται «αλλαγή και συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο», ενώ το ζητούμενο, δηλαδή ένα κοινό σχέδιο σωτηρίας των κρατών από την παγκόσμια ύφεση, κινδυνεύει ήδη να μεταβληθεί σε απλή αφορμή για να «ξεσπάσει» επίσημα ο ήδη ανεπίσημα κηρυχθείς «ανταγωνισμός» μεταξύ Σαρκοζύ – αμερικανών θιασωτών του καπιταλισμού. Ο ανταγωνισμός έγκειται στο ποια ηγεσία θα είναι αυτή που θα δώσει στον κόσμο το Νέο Μπρέτον Γουντς : η ηγεσία που εκφράζει το «καπιταλιστικό μοντέλο των ΗΠΑ» άρα οι ίδιες οι ΗΠΑ ή αυτή που ζητά συγκεκριμένη κρατική παρέμβαση στο καπιταλιστικό μοντέλο, όπως την επιθυμεί ο Σαρκοζύ;

Η αλήθεια είναι πικρή: Το Μπρέτον Γουντς, δηλαδή το διεθνές οικονομικό σύστημα που καθιερώθηκε το 1944 , ήταν υπόθεση επιβληθείσα από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους στον υπόλοιπο κόσμο επειδή ήταν οι νικητές του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα όμως, με τον άκρατο οικονομικό φιλελευθερισμό που οδήγησε σε «φούσκες» και αδιέξοδα, και με νέες οικονομικές δυνάμεις σε πρωταγωνιστικό ρόλο όπως είναι η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, η Βραζιλία, είναι πολύ φυσικό οι ΗΠΑ να συναντούν δυσκολία στην επιβολή ενός νέου οικονομικού συστήματος που θα φέρει αποκλειστικά τη δική τους υπογραφή, ενώ η επίσης οικονομικά καταρρέουσα ΕΕ, μπάινει στο παιχνίδι της διεκδίκησης της δικής της υπογραφής στο νέο αυτό «νιου ντιλ», συρόμενη όμως με τη σειρά της από τις (κατανοητές σε ένα βαθμό) φιλοδοξίες του Νικολά Σαρκοζύ.

Οι οικονομικές εξελίξεις όμως στην εβδομάδα που κύλησε, λένε ότι την ώρα που ο Σαρκοζύ ανακαλύπτει τα «ζωώδη» ένστικτα του άκρατου καπιταλισμού ενώ στο Κογκρέσο ανακαλύπτουν καθυστερημένα ότι είναι πολύ εξευτελιστικό για μια Αμερική να ασχολείται με το πώς θα σώσει από τη χρεοκοπία τις άλλοτε πανίσχυρες αυτοκινητοβιομηχανίες της, κάποιοι αναλυτές, βγάζουν στη φόρα «ειδησούλες» , δηλαδή μπαγιάτικα νέα των οποίων τη σημασία τώρα ανακαλύπτουν. Ειδησούλες λοιπόν, σαν τις ακόλουθες:

-Η Κίνα είναι αυτήν τη στιγμή ο μεγαλύτερος κάτοχος αμερικανικών κρατικών ομολόγων στον κόσμο, κατέχοντας χρεόγραφα αξίας 585 δις δολαρίων! Για όσους σπεύσουν να θαυμάσουν τον κινέζικο κρατικό καπιταλισμό, υπάρχει κι άλλη «είδηση»:

- Κοινωνικές αναταραχές έχουν ξεσπάσει στην Κίνα, καθώς η ζήτηση κινεζικών προϊόντων μειώνεται και τα εργοστάσια αρχίζουν να βάζουν λουκέτο. Η ανεργία αρχίζει να αυξάνεται επικίνδυνα και η κυβέρνηση αποκτά δυτικό επικοινωνιακό λεξιλόγιο αναφερόμενη στην «ανάγκη σταθεροποίησης της απασχόλησης»!

- Στη Ρωσία πάλι, οι Ρώσοι αρχίζουν να ανησυχούν για τις αρνητικές συνέπειες που έχει στη ζωή τους ο κρατικός καπιταλισμός: Να εγγυηθεί το κράτος την ελευθερία στις κινήσεις της ιδιωτικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, ζητούν τώρα.

- Στην ΕΕ, το πλέον συμπαθές πρόσωπο του επταήμερου, ήταν αναντίρρητα ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών, Μίχαελ Γκλος. Ο καλός κύριος Γκλος, προκάλεσε ρίγη συγκίνησης και σήκωσε κύματα ελπίδας, μιλώντας «για δέσμη μέτρων στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας ύψους 130 δις ευρώ», ενώ στην Τουρκία-μια εκ των G 20 κατά τα λοιπά, πιέζουν ανελέητα τα τουρκικά ΜΜΕ τον Ερντογάν να αποσπάσει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έγκριση για χορήγηση δανείου ύψους άνω των 40 δις δολαρίων.

- Στις ΗΠΑ, ο φίλος των μαζών –όπως οι τελευταίες ανακάλυψαν πρόσφατα-οικονομολόγος κύριος Στίγκλιτς, επιμένει να αρκείται στη διαπίστωση ότι η κρίση είναι made in USA ενώ , ο Μπους, μπορεί να απέρχεται, αλλά διεξάγει… εμφύλιο στο Κογκρέσο με τους Δημοκρατικούς, λέγοντας ότι αν βοηθηθεί το Ντιτρόϊτ (οι αυτοκινητοβιομηχανίες) θα μπουν απλώς λεφτά στις τσέπες αποτυχημένων αυτοκινητοβιομηχάνων, όπως τους αποκάλεσε ο πρώην διεκδικητής του ρεπουμπλικανικού χρίσματος, Μιτ Ρόμνεϋ. Ο Ρόμνεϋ, έγραψε και σχετικό άρθρο στους Νιου Γιορκ Τάϊμς, υπό τον τίτλο «Αφήστε το Ντιτρόϊτ να χρεοκοπήσει». Πρόκειται για τίτλο …αμερικανικό, καθώς, στην Ευρώπη, ο τίτλος με το ίδιο μήνυμα , θα ήταν ωστόσο διατυπωμένος ως «Ας προχωρήσουμε σε ελεγχόμενη αποδόμηση για να είναι εφικτή η αναδιάρθρωση».

- Η Γερμανία ανακοίνωσε επίσημα ότι εισέρχεται σε ύφεση και πως η ύφεση θα είναι «επώδυνη».

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι , οι ευχετήριες χριστουγεννιάτικες κάρτες που θα ανταλλάσσουν οι πολιτικοί σε όλον τον κόσμο μιλώντας για την ανάγκη μιας νέας «νέας τάξης» θα παραμείνουν –τουλάχιστον για αρκετό καιρό- υπόθεση της… ευκτικής έγκλισης, αφού , όλα τα κράτη μεν υποφέρουν από την κρίση, καθένα όμως έχει κάνει διαφορετικά λάθη και έχει αναπτύξει διαφορετικές κοινωνικοπολιτικές νοοτροπίες που σήμερα το οδήγησαν στην κρίση, παρά τη γενική λειτουργία των φιλελεύθερου οικονομικού πλαισίου. Όσο δε για την επιβολή κάποιων κανόνων στις τράπεζες, ισχύει το αυτονόητο που ορθώς επεσήμανε ο Στίγκλιτς: «…αποφασίζουν να θέσουν κάποιους κανονισμούς αλλά το νέο αυτό πλαίσιο είναι βασισμένο στην αυτορύθμιση, σχήμα δηλαδή οξύμωρο…»

2. Και από τη Δύση στην Ανατολή: διαχείριση κεφαλαίων και ενέργεια.

Η ψυχραιμία είναι απαραίτητη αυτόν τον καιρό και στα κράτη της Ανατολής που εισπράττουν και αυτά τον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης. Υπάρχει όμως μια κρίσιμη παράμετρος : Κράτη σαν τη Σαουδική Αραβία ή ακόμα και το Ιράν, είναι διαχειριστές σημαντικότατων κεφαλαίων και αν αυτό αλλάξει, τότε η αντίδρασή τους θα σηματοδοτήσει και δυναμική παρέμβασή τους στο ακόμα κυοφορούμενο νέο Μπρέτον Γουντς, και θα πυροδοτήσει βαθιές πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές.

Αναλυτικότερα: Όταν ο ΟΠΕΚ ανακοινώνει ότι έχασε 700 δισεκατομμύρια δολάρια από την κρίση, περιμένει κανείς ότι κράτη σαν τη Σαουδική Αραβία δεν θα αντιδράσουν; Και πώς μπορεί ο Πήτερ Μπέϊναρτ, στο περιοδικό «Τάϊμ», να ανακαλύπτει ενθουσιασμένος μετά την εκλογή Ομπάμα τον επικείμενο..τερματισμό των πολιτιστικών συγκρούσεων στον πλανήτη, επειδή, όπως λεει, ο κόσμος, « βλέπει ότι η ελευθερία και η τάξη είναι έννοιες που τελικά μπορούν να συμφιλιωθούν»; ;; (τεύχος 21^ης Νοεμβρίου 2008)

Ας μιλήσουμε για την ενεργειακή διπλωματία, που σχετίζεται άμεσα και έμμεσα με το ζήτημα των γεωπολιτικών ανακατατάξεων: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρότεινε τη σύσταση ενός Συνεταιρισμού για την Ανάπτυξη της Κασπίας, στοχεύοντας στην απευθείας αγορά ευρωπαϊκού αερίου από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, και στο συντονισμό των ευρωπαϊκών επενδύσεων στο μαύρο χρυσό και στο φυσικό αέριο, στο πλαίσιο της σταθερής ενεργειακής προμήθειας της ΕΕ ως το 2050. Μόνο που , αν ανατρέξει κανείς στο Ρωσικό RIA NOVOSTI, θα διαπιστώσει ότι η Ρωσία βλέπει την πρόταση αυτή ως διάθεση σπασίματος του μονοπωλίου της Gazprom στην Ευρώπη και γιαυτό οι Ρώσοι αναλυτές, επισημαίνουν: «..Ένα τέτοιο σχέδιο , βρήκε σύμφωνη ακόμα και τη Γερμανία, τη σπουδαιότερη σύμμαχο της Ρωσίας σήμερα…Η Γερμανία υποσχέθηκε να κάνει ενδιαφέρουσες σχετικές με το θέμα προτάσεις στις Τουρκμενικές Αρχές…Ο στόχος είναι να κατασκευαστεί ένας νότιος διάδρομος για τη διοχέτευση 60-120 δις cu.m. αερίου ετησίως στην ΕΕ , ο οποίος θα διέρχεται και από τον αγωγό Ναμπούκο και από τους αγωγούς της Υπερσαχάρειας περιοχής….Αλλά περί τα μέσα του 2009, τα πρώτα εμπόδια στην ολοκλήρωση του σχεδίου αυτού θα αναφερθούν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο… Ο Μαξίμ Σέϊν , της Broker CreditService, ότι ένα σχέδιο τέτοιο για την Κασπία, απαιτεί και τη σύμφωνη γνώμη του Ιράν και της Ρωσίας. Τα γεγονότα στον Καύκασο, νομιμοποίησαν την ευρωπαϊκή στροφή στον ενεργειακό πολυμερισμό…»

Επίκαιρα λοιπόν συγκλήθηκε στις 17 και 18 Νοεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη –άλλη –μία σύνοδος των πιο σημαντικών ενεργειακών βιομηχανιών στον κόσμο, με αντικείμενο συζήτησης την προώθηση των πιο καινοτόμων τεχνολογιών στις αναδυόμενες ενεργειακές αγορές της Ασίας. Επίσης, εξηγείται ακόμα πιο εύκολα το –γνωστό-ενδιαφέρον της Τουρκίας για την αναζήτηση πετρελαίου στο Αιγαίο. Όπως γράφει η «Χουριέτ» (20-11-08), ο Τζον Μπαϊντεν, ο από τις 20 Ιανουαρίου Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ , είχε δεσμευθεί ως Πρόεδρος της Επιτροπής Γερουσίας για τις Εξωτερικές Υποθέσεις, να προωθήσει προς έγκριση από τη Γερουσία το έγγραφο για το «Δίκαιο της Θάλασσας» ώστε κατόπιν αυτού να διευθετηθούν τα θαλάσσια σύνορα των «δύο χωρών του Αιγαίου».

Η πρόσβαση και η ανάπτυξη στην ενεργειακή αγορά των χωρών της Κεντρικής Ασίας εξηγεί επίσης γιατί η Τουρκία πρότεινε στις ΗΠΑ να γίνει –όπως και στο πρόσφατο παρελθόν προσφέρθηκε να μεσολαβήσει στο ζήτημα της Συρίας- μεσολαβητής για διάλογο ΗΠΑ-Ιράν. Προχθές, ο Τούρκος Υπουργός Ενέργειας, ολοκληρώνοντας επίσκεψή του στο Αζερμπαϊτζάν, συναντήθηκε με τον Ιρανό ομόλογό του που τον διαβεβαίωσε για την ιρανική προθυμία στενότερης ενεργειακής ιρανοτουρκικής συνεργασίας. Από την ίδια δε ανάγκη, και θέλοντας να αναλάβει πρωταγωνιστικό και ρυθμιστικό ρόλο στο σχέδιο της Κασπίας, εξηγείται η επιθυμία της Τουρκίας να εξομαλυνθούν οι σχέσεις της με την Αρμενία: «Η Τουρκία είναι πιο ρεαλίστρια τώρα, λογικό είναι να σκεφτεί κανείς την αντικατάσταση αμερικανών και ευρωπαίων από Τούρκους και Ιρανούς στον OSCE, τον Οργανισμό για τη Συνεργασία και την Ασφάλεια στην Ευρώπη», υποστηρίζει η “Russian Geopolitica”.

Με τη σειρά του, το Αζερμπαϊτζάν, και για την ακρίβεια , ο Πρόεδρος Αλίεφ, δεν πήγε καν στο αεροδρόμιο να υποδεχθεί πριν ένα μηνα το Ντικ Τσένι, όταν ο απερχόμενος ρεπουμπλικανός αντιπρόεδρος επισκέφθηκε τη χώρα του. Ο Αλίεφ ήξερε πως ο Τσέϊνι θα του εξέφραζε τη δυσαρέσκεια του για το γεγονός ότι η Ρωσία ζήτησε να αγοράσει αζέρικο αέριο και ο Αλίεφ, μόνο να περιφρονεί την πρόταση δεν έδειξε. Αντίθετα, πήγε στη Μόσχα στις 2 Νοεμβρίου, αποδεχόμενος τη μεσολάβηση Μεντβέντεβ για ένα διάλογο με τον Αρμένιο ομόλόγο του Σαργκσιάν, ώστε να λυθεί το ζήτημα του Ναγκόρνο –Καραμπαχ.

Σε κάθε περίπτωση και ασχέτως των εξελίξεων στη διεθνή οικονομία και στον τομέα της ενέργειας, η Κωνσταντινούπολη θα είναι η οικοδέσποινα της Συνόδου για το Υδρογόνο, στις 15,16 και 17 Ιουλίου του 2010, ενώ απτόητη από την οικονομική κρίση η ρωσική Gazprom, προσέλαβε προσωπικό ασφαλείας, θεωρώντας ότι είναι βασική προτεραιότητα της η ασφάλεια των εργαζομένων της. Όσο για την Ευρώπη;

Καθώς οι καιροί «είναι σκέτη κατάθλιψη», όπως γράφει η Μοντ, οι ευρωπαίοι πληροφορούνται με δέος ότι Ιάπωνας καθηγητής εγκαινίασε συνεδρίες ψυχοθεραπείας μέσω Ιντερνέτ, ενώ ο οίκος δημοπρασιών Σάουθμπις «κλαίγεται» γιατί ουδείς ενδιαφέρεται για την αγορά του «μπλε διαμαντιού» και ο Στρος Καν,ο Γενικός Διευθυντής του Νομισματικού Ταμείου , παρά τη νέα βουτιά των χρηματιστηρίων, επιμένει: Στα τέλη του 2009, η μεγάλη κρίση θα έχει περάσει»… ATk, 23-11-08