jump to navigation

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ Ιουνίου 4, 2008

Posted by mariandr in Κοινωνία, Παλαιά κείμενα του 2006, PAGOSMIOPOIISI.
trackback

Της: ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ

«Μεγαλώνουμε πραγματικά όταν μαθαίνουμε να μας φαίνονται όλα φυσιολογικά, είναι νόμος της ζωής αυτό», έλεγε μια συνάδελφος στη ραδιοφωνική της εκπομπή χτες, και,μ όλη μου τη διάθεση συναδελφικής αλληλεγγύης, ομολογώ ότι η ατάκα της μου ξύνισε πάρα πολύ.Αφενός γιατί στο σχολείο για αυτό το «νόμο» προσωπικώς δεν εδιδαχθην λέξη, και συνεπώς οι δογματικές , απόλυτες .. «εκφορές» κάτι σε νοοτροπίες του συχωρεμένου του δικτάτορα Πινοσέτ μου κάνουν, αφετέρου, γιατί, υπάρχουν πράγματα που αντικειμενικά δεν είναι φυσιολογικά, και η απόρριψη των οποίων από μένα κι από σας ως μη ομαλών, είναι ακριβώς ο παράγοντας που καθορίζει αν έχουμε πραγματικά μεγαλώσει=ωριμάσει: Το ψήσιμο ενός μωρού στο φούρνο επί παραδείγματι από τη μαμά του , είδηση πενήντα λέξεων που είδα στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων και που προσπεράστηκε γιατί κρίθηκε πιο σημαντική η είδηση αυτή που αφορούσε το γουρούνι με το οποίο κοιμόταν ο διάσημος ηθοποιός Κλούνεϋ, πρέπει να αντιμετωπιστεί ως φαινόμενο αντικοινωνικό, πλην… φυσιολογικό για να κρίνουμε εαυτούς ωρίμους;; Δεν καταλαβαίνω αυτές τις υπεραπλουστευμένες ατάκες λοιπόν, ή μάλλον, με προβληματίζει η στοχοθεσία τους: Τι είδους πολίτη θέλουμε, και τον διαπαιδαγωγούμε να βλέπει τόσο «απλά» την έννοια της «ωρίμανσης» του και του «φυσιολογικού» σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία;

Σχετικό –άσχετο παράδειγμα που εντείνει αυτό μου το ερώτημα-απορία, είναι το θρυλικό πλέον «Καζίνο Ρουαγιάλ», η κινηματογραφική ταινία με το νέο Τζέημς Μποντ, που «έσπασε τα ταμεία», δείχνοντας «την ανθρώπινη επιτέλους πτυχή ενός πράκτορα», που δείχνει ότι και οι πράκτορες «μπορούν να ερωτεύονται και να πονούν» και διάφορα τέτοια. Φυσικά, απόλαυσα και γω τον Ιαν Φλέμιγκ, που, κατά την ταπεινή μου γνώμη, μια χαρά ηθοποιός είναι, αλλά, αν τον βλέπαμε οι γυναίκες στο δρόμο πριν γυρίσει το συγκεκριμένο έργο, δεν ξέρω ποια θα κοντοστεκόταν να τον κοιτάξει. Γιατί άσχημος δεν είναι, αλλά το προσωπάκι του, δεν έχει και κάτι το εξαιρετικό, αντιθέτως, ανταποκρίνεται στα χαρακτηριστικά ενός παγκοσμιοποιημένου κοινού θνητού: Θα μπορούσε να είναι Νορβηγός, Γερμανός, Αμερικανός, Αλβανός, ένας πράκτορας τέλος πάντων, με το πρόσωπο ενός απλού «νέου ανθρώπου της διπλανής πόρτας» που δεν θυμίζει σε τίποτα την «αριστοκρατική» μουρίτσα του Τζέημς Μουρ. Ομολογώ ότι βράχηκαν τα μάτια μου σε δύο συγκεκριμένες σκηνές της ταινίας. Ναι, η ταινία έδειχνε έναν πράκτορα με αισθήματα και συναισθήματα, και σ αυτό διέφερε από τις προηγούμενες ταινίες των Τζέημς Μποντ. Είναι αυτό όμως το ουσιώδες και το πραγματικό μήνυμα για το θεατή; Πρέπει να αρκεστώ στην «ανθρώπινη διάσταση» ενός κατασκόπου και αυτό ήταν όλο;

Μπορεί να συγκινήθηκα με το έργο, αλλά η στοχοθεσία της παραγωγής του με πάει αλλού: «αγαπήστε και συνηθίστε τους πράκτορες και τους κατασκόπους στη ζωή σας, παλεύουν για την επικράτηση του καλού, θυσιάζοντας την προσωπική τους ευτυχία την ώρα που εσείς κοιμάστε». Αυτό κατάλαβα , και να με συγχωρείτε, αλλά καθόλου δεν χάρηκα με αυτό που κατάλαβα. Να το θέσω ωμότερα: ο μακαρίτης ο «δίχως πρόσωπο» θρυλικός επικεφαλής της Στάζι, Μαρκους Βολφ, αυτός που –θυμίζω-διήθυνε στον Ψυχρό Πόλεμο δίκτυο 4000 κατασκόπων εκτός Ανατολικής Γερμανίας, έλεγε, σε συνέντευξή του το 1998: «ποιος είναι ο στόχος των μυστικών υπηρεσιών ενός κράτους; Να αποφεύγουν και να αποτρέπουν κατά το δυνατόν, στρατιωτικές..εκπλήξεις που τους επιφυλάσσει ένα άλλο κράτος. Αυτή είναι η δουλειά μας και η δομή της λειτουργίας μας αφορά αυτό το στόχο». Δεκτό.

Δεκτό υπό την έννοια, του ότι, αν αυτή είναι η δουλειά των μυστικών υπηρεσιών και αν τα σύγχρονα κράτη εξακολουθούν να έχουν μυστικές υπηρεσίες, δεν θα είμαι –τουλάχιστον όχι εγώ-αυτή που θα αμφισβητήσει το λόγο ύπαρξής τους. Και για να το πω κι ευθέως, «αφελώς» κι αβίαστα, στο άκουσμα και μόνο του «Στηβ Λάλας», προσωπικά δακρύζω. Αλλά, από την άλλη, λίγη σιωπή και λίγο από «μυθοποίηση», δεν έβλαψε ποτέ κανέναν! Δεν καταλαβαίνω γιατί δεν αφήνουμε τους πράκτορες στην ησυχία τους και στη δουλειά τους, παρά πρέπει σώνει και καλά να τους βάλουμε στη ζωή μας. Ε , όχι! Δεν είναι «φυσιολογική» η δουλειά τους -αν κρίνουμε δηλαδή από αυτό που είδαμε στην ταινία και μόνο, δεν είναι «κοινότυπη» και «συνηθισμένη», ούτε και καθαγιασμένη. Δεν μπορεί να γίνει και αυτή η «δουλειά» μέσος όρος, και δεν νομίζω ότι αυτό είναι το πρόβλημα ενός υπαλλήλου μυστικής υπηρεσίας σήμερα. Το αν ο κόσμος τον αντιμετωπίζει ως «ρουφιάνο» ή ως απλό , πληρωμένο δολοφόνο, λίγο τον καίει, γιατί ο κόσμος δεν μασάει κουτόχορτο πια. Τον κόσμο τον απασχολεί περισσότερο το μεροκάματο, και αν υποτεθεί πως τον απασχολούν και τα πρακτοριλίκια, αυτά εξαντλούνται στην παρακολούθηση των κινήσεων μας μέσω των βιομετρικών διαβατηρίων και των υποκλοπών των SMS μας και όχι της παρανοϊκής σκέψης του αν ο διπλανός μας δουλεύει για μια μυστική υπηρεσία. Αν λοιπόν θέλουμε , μέσω ταινιών «ανθρώπινων» να καταδείξουμε ότι και οι πράκτορες «άνθρωποι» είναι, θα πρεπε και το τέλος της ταινίας να ναι αλλιώς. Θα πρεπε να σταματάει στο σημείο που ο Τζέημς είναι μες τη βάρκα με την καλή του και υποβάλλει την παραίτηση του στην υπηρεσία με ηλεκτρονικό μήνυμα και λέει “χαίρετε”. Αλλά δεν τελειώνει έτσι. Στο τέλος, μόνος όσο ποτέ, επιστρέφει στη «δουλειά». Κι έτσι, πραγματική διαφορά από τους προηγούμενους Τζέημς Μποντ, δεν υπάρχει. Αν δε, στο όνομα της καταπολέμησης της διεθνούς τρομοκρατίας χρειάζεται στρατολόγηση όλο και περισσότερων πρακτόρων, ταινίες τέτοιου τύπου, δεν θα κάνουν την κοινή γνώμη να δει πιο «αγαπησιάρικα» τους ανθρώπους αυτούς, αλλά ούτε και θα πάρει κανείς πιο εύκολα την απόφαση να γίνει ένας «walk in» που θα πάει να ρισκάρει τη ζωή του « για το καλό».

Η ΗΘΙΚΗ ΤΩΝ «ΚΑΛΩΝ» ΠΡΑΚΤΟΡΩΝ: «ΟΜΙΛΟΥΝ» ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Στην πραγματικότητα, όσο πιο πολλοί κατάσκοποι μεταξύ μας, τόσο κινδυνεύει η καταπάτηση της βασικής αρχής των μυστικών υπηρεσιών: «Λόγων Απορρήτων Εκφοράν Μη Ποιού». Και κινδυνεύει και κάτι άλλο, που σχετίζεται με τον προβληματισμό μου για το τι είδους πολίτη θέλουμε στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία μας: με την «διακριτική παρότρυνση» της «απλής» αποδοχής αλλά και της αύξησης των πρακτόρων, ψυχορραγεί το δημοκρατικό μοντέλο και το απαραβίαστο της προσωπικής ελευθερίας και ζωής, χάριν της ασφάλειας.

Ως προς τον κίνδυνο της καταπάτησης της βασικής αρχής των μυστικών υπηρεσιών, η ευθύνη βαραίνει βεβαίως τις ίδιες τις υπηρεσίες, που, αφοσιωμένες τα τελευταία χρόνια να δείξουν «το κοινωνικό τους προφίλ» και ναναι «πιο κοντά στον πολίτη» σαν την αστυνομία ένα πράγμα, άφησαν να παρεισφρήσουν και να στρατολογηθούν άτομα ανεπαρκώς έως καθόλου «ψυχομετρημένα» για να το πω έτσι, καταλήγοντας στην αυτοκαταστροφική σύσταση εσωτερικών δικτύων αλληλοκατασκόπευσης! Δεν έχει περάσει δίμηνο από την αποκάλυψη του μεγάλου σκανδάλου στο FBI, αυτού που αφορά το ξεσκέπασμα των Τούρκων κατασκόπων εντός της αμερικανικής υπηρεσίας. Από την πολλή δηλαδή αγάπη τους στην Τουρκία , άφησαν κάποια στελέχη του FBI να «μπουν» στην υπηρεσία Τούρκοι με την ομπρέλα των «συμβουλίων» και των «ιδρυμάτων», οι οποίοι στην πραγματικότητα έπαιρναν πληροφορίες από αμερικανούς πράκτορες προς όφελος της Τουρκίας-έτσι τουλάχιστον αποκάλυψε η επίσης πράκτορας Σύμπιλ Έντμοντς που φυσικά…πήγε σπίτι της, γιατί ..ως πράκτορας , δεν θα πρεπε να βγει να τα πει αυτά, πειθαρχώντας στο νόμοι περί προνομίου κρατικών μυστικών…Θα πρεπε λοιπόν να ναι λιγότερο… «ανοικτές» οι υπηρεσίες και όχι τόσο «φιλικές» και «εύκολες» σε συνεργασίες και στρατολογήσεις.Ίσως η «επικοινωνία» με την κοινή γνώμη να διευκολύνεται με κινηματογραφικά φίλτρα, αλλά η πεμπτουσία της «δουλειάς» πάει δέκα φορές πίσω…

ΤΟ ΧΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ

Ως προς το έτερο ζήτημα, ότι δηλαδή επιδιώκεται η καταχώριση στο συλλογικό ασυνείδητο της θέσης ότι ένας πράκτορας είναι αυτός που κάνει μια φυσιολογική δουλειά όπως όλοι, με λίγο παραπάνω ρίσκο χάριν του κοινού καλού και της ασφάλειας, ξέρουμε καλά όλοι ότι δεν είναι πάντα και ακριβώς έτσι. Μόνο δημοκρατική ακμή δεν δείχνει το πρόσφατο περιστατικό με τον πράκτορα Λιτβινένκο, του οποίου η σύζυγος, ειρήσθω εν παρόδω, έκανε αθελά της διά της συνέντευξης που έδωσε, ό,τι χειρότερο μπορούσε να κάνει για να δυσφημήσει –κι όχι να υμνήσει –τον άνδρα της. Ας είμαστε λίγο συνετοί εκτός από σούπερμορφωμένοι: Αν ο Πούτιν δεν μας αρέσει, το να ασχολούμαστε και να προβάλλουμε συνεχώς περιστατικά τύπου Λιτβινένκο, δεν εξυπηρετεί στην απομάκρυνση του Ρώσου Προέδρου. Ηρωoποιείται άνευ συγκεκριμένου λόγου ένας κατάσκοπος που «έπαιζε» έτσι κι αλλιώς με πυρηνικά, που είχε ασπαστεί το ισλάμ όντας πράκτορας σε «εποχές Αλ Κάϊντα», και του οποίου η χήρα «κτυπιέται» στην τηλεόραση ενώπιον εκατομμυρίων άλλων χηρών του πλανήτη, πως ο άντρας της ήταν «απλώς αξιωματικός που εργαζόταν στην FSB, αλλά όχι κατάσκοπος» και από την άλλη παραδέχεται ότι «αγνοούσε τις δραστηριότητες του άντρα της» και απλώς τον λάτρευε σιωπηλά, μεγαλώνοντας μόνη της τα παιδιά της! Τελικά, είναι μείζον θέμα το πώς αντιλαμβάνεται το ζήτημα του σεβασμού και της υστεροφημίας ενός νεκρού ακόμα και ο πιο στενός του συγγενής…

ΑΓΙΑΖΕΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΑ ΜΕΣΑ;

Να επανέλθω στον μακαρίτη το Βολφ, τον άνθρωπο που, διορίζοντας έναν πρακτορά του στη θέση του συμβούλου του τότε καγκελάριου Βίλυ Μπραντ, έκανε τον τελευταίο να παραιτηθεί το 1974 από τη θέση του: «υπάρχει ηθική στην κατασκοπεία»; Τον ρώτησαν , και απάντησε με σύγκριση: Είμαι σαν τον στρατηγό στη μάχη, που ξέρει εξ αρχής ότι ρισκάρει στέλνοντας στη μάχη τους στρατιώτες του με συγκεκριμένες εντολές…Αν πεθάνουν, λυπάται, αλλά ξέρει ότι αυτό ήταν το καθήκον του.. Ως προς τα μέσα που χρησιμοποιούμε, δεν μ αρέσει φυσικά το Μακιαβελικό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», αλλά δεν μπορείς να αναμένεις από μια υπηρεσία να βαδίζει βάσει των καθιερωμένων προτύπων ηθικής»…

Το τραγικό , το ανθρώπινο και η δίψα για χρήμα εντός των «υπηρεσιών»

Να επανέλθω επίσης στο ζήτημα της Δημοκρατίας, και του κατά πόσο υπηρετεί τη Δημοκρατία στην ουσία της μια «παγκόσμια στρατιά» πρακτόρων, αφού, πάντα υπάρχει η αντίφαση της «δημοκρατικής διαφάνειας» με την «μυστικότητα» της δράσης ενός υπαλλήλου μυστικών υπηρεσιών. Στην πραγματικότητα, ο καλός πράκτορας είναι αυτός που έχει γαλουχηθεί πριν καν στρατολογηθεί, με δημοκρατικά ιδεώδη. Αλλά αυτός είναι τραγικό πρόσωπο στην εποχή μας και πάντα μοναχικός ταξιδιώτης, που δεν τον ωφελούν ψυχολογικές και κοινωνικές βακτηρίες σαν τις «ανθρώπινες» ταινίες του «νέου» Μποντ. Κι είναι τραγικός, γιατί είναι μειοψηφία μέσα στο ίδιο του το συνάφι, αφού, όπως είπε –και πάλι- ο Βολφ: « τι έπαιξε και παίζει το μεγαλύτερο ρόλο στη στρατολόγηση ενός κατασκόπου;…η λατρεία του για το χρήμα, μια από τις μεγαλύτερες ανθρώπινες αδυναμίες εντός του καπιταλισμού… αυτό είναι το μεγαλύτερο κίνητρο…»

Χώρια τη… Βαβέλ στην ενδοεπικοινωνία των διάσημων κατά τα λοιπά πρακτόρων. Θυμίζω την αμερικανίδα, πρώτη γυναίκα πράκτορα που στρατολογήθηκε από τη SOE στο Λονδίνο, το 1942: τη Βιρτζίνια Χολ, χωλή, που παρασημοφορήθηκε το 1945 «για τις εξαιρετικές της υπηρεσίες». Αυτή λοιπόν, στη θέση του ακρωτηριασμένου της ποδιού, είχε βάλει ένα ξύλινο, το οποίο, αυτοσαρκαζόμενη, αποκαλούσε «Κιουμπέρ».Μια μέρα λοιπόν, «έγραψε» η καημένη στους προϊστάμενους της ότι ο Κιουμπέρ την ταλαιπωρεί. «Συνεννόηση τζάμι», θα λεγε ειρωνικά κανείς, αφού, οι «δικοί» της, δεν ήξεραν την πραγματική …ταυτότητα του Κιουμπέρ, και απάντησαν: «αν ο Κιουμπέρ σας προκαλεί προβλήματα, να τον εξουδετερώσετε»!

ΨΙΘΥΡΟΙ ΚΑΤΑ ΔΟΡΥΦΟΡΩΝ

Τελειώνω –πώς αλλιώς;- με τη σκέψη του πράκτορα Ρόμπερτ Μπάερ, που ξεγυμνώνει –στο βαθμό που του επετράπη- εαυτόν, κυβέρνηση , υπηρεσία και επιχειρηματικά λόμπις, στο διάσημο βιβλίο του «Η πτώση της CIA»: «Οι πραγματικοί κακοί -αυτοί που ήταν ικανοί να προξενήσουν μεγάλα πλήγματα υπέρ ή κατά ημών, ανάλογα με το τι θα τους ψιθύριζε ο θεός τους εκείνη τη μέρα- δεν εξαφανίζονται έτσι απλά. Πάντα πίστευα ότι ήταν προτιμότερο να έχουμε μια επαφή μαζί τους, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ότι θα έπρεπε να βρομίσουμε λιγάκι τα χέρια μας κατά τη διαδικασία».

Τα λόγια του, σίγουρα δεν είναι λόγια ενός «απλού,συνηθισμένου, απλού πολίτη». Δεν μπορώ να συμπεράνω αν μου ηχούν «σωστά» και «φυσιολογικά» τα όσα λέει. Είναι σίγουρα σαφή. Και ρεαλιστικά για ένα λόγο: Δεν εμπιστεύεται τους δορυφόρους και τα SMS για να δει τι τρέχει στο μυαλό των εχθρών. Παραδέχεται ότι πλήρης έλεγχος επί των «κακών» δεν μπορεί να υπάρξει. Η «ασφάλεια» των καλών είναι υπόθεση του «μέγιστου δυνατού» και το ενδεχόμενο «πλήγμα» από τους «κακούς» είναι τελικά υπόθεση του «ψιθύρου του Θεού» των εχθρών…

Δημοσιεύθηκε στην «Α» , το Δεκέμβριο του 2006

Advertisements

Σχόλια»

No comments yet — be the first.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: